Trong những năm gần đây, sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ, đặc biệt trong các lĩnh vực điện tử, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, cảm biến quang điện tử và thông tin liên lạc số, đang làm thay đổi sâu sắc phương thức tổ chức và tiến hành tác chiến. Một trong những biểu hiện rõ nét của xu thế này là sự phát triển mạnh mẽ của UAV. Từ chỗ chủ yếu được sử dụng cho nhiệm vụ quan sát, giám sát và thu thập thông tin, UAV ngày càng trở nên quan trọng trong hệ thống trinh sát, chỉ huy, thông tin và hỗ trợ hỏa lực trên chiến trường. Thực tiễn các cuộc xung đột quân sự gần đây cho thấy, khả năng phát hiện sớm, nhận dạng chính xác, duy trì giám sát liên tục và truyền thông tin về sở chỉ huy trong thời gian ngắn có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả tác chiến. Với ưu thế cơ động, linh hoạt, có khả năng hoạt động ở các độ cao, trên nhiều dạng địa hình và góp phần giảm nguy cơ đối với con người, UAV trinh sát đang trở thành phương tiện hiệu quả để mở rộng không gian quan sát và nâng cao khả năng nhận thức tình huống trên chiến trường. Do đó, các quốc gia tích cực nghiên cứu, chế tạo các loại UAV trinh sát nhằm tăng ưu thế và hiệu quả thực chiến.
Nhà máy Z199 có nhiệm vụ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất các loại khí tài quang học (ngày, đêm) phục vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu của Quân đội, các thiết bị quang học phục vụ quốc phòng và dân sinh. Hiện, Nhà máy đã làm chủ được các công nghệ thiết kế, chế tạo sản phẩm quang học có độ phức tạp cao. Phát huy thế mạnh của đơn vị, để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, Nhà máy Z199 đã triển khai nghiên cứu thiết kế, chế tạo UAV trinh sát trong môi trường tác chiến hiện đại. Điểm nổi bật của UAV này là khả năng mang theo các cảm biến quang điện tử, thiết bị ảnh nhiệt, thiết bị đo xa và các hệ thống thu thập dữ liệu; kết hợp đồng bộ giữa nền tảng khí động học, hệ thống động lực, điều khiển bay, dẫn đường, tải trọng quang điện tử, thiết bị thông tin liên lạc, phần mềm điều khiển mặt đất và hệ thống xử lý dữ liệu. Ngoài ra, UAV còn có năng lực trinh sát quang điện tử ngày, đêm, duy trì khả năng giám sát trong nhiều khoảng thời gian và môi trường tác chiến khác nhau; truyền dữ liệu thời gian thực, kết nối hệ thống chỉ huy, hình thành mạng lưới cảm biến và phương tiện trinh sát đa tầng.
.jpg)
UAV trinh sát do Nhà máy Z199 chế tạo tham gia hợp luyện diễu binh kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9 (năm 2025). Ảnh: CTV
Một trong những dấu ấn nổi bật đó là thông qua quá trình nghiên cứu thiết kế, chế tạo UAV trinh sát, Nhà máy Z199 đã từng bước làm chủ thiết kế tổng thể. Đây là bước tiến quan trọng, giúp nhóm thiết kế xác định các thông số cơ bản, như: phạm vi hoạt động, thời gian bay, độ cao, tốc độ hành trình, tải trọng hữu ích, khả năng cất hạ cánh, điều kiện môi trường khai thác và phương thức truyền dữ liệu. Trên cơ sở đó, các phương án về cấu hình khí động học, kết cấu, động lực và điều khiển được lựa chọn nhằm bảo đảm sự cân bằng cho UAV. Nhà máy cũng từng bước làm chủ phần mềm điều khiển bay, phần mềm trạm điều khiển mặt đất và các thuật toán tích hợp, giúp chủ động hiệu chỉnh thuật toán, hệ thống được tối ưu theo từng loại phương tiện, tải trọng và yêu cầu sử dụng, thay vì bị giới hạn bởi các nền tảng đóng hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào nhà cung cấp. Đồng thời, cho phép tích hợp thêm cảm biến, thiết bị thông tin, tải trọng hoặc các thuật toán mới trong quá trình nâng cấp sản phẩm.
Nhà máy Z199 tiếp tục nâng cao năng lực nghiên cứu và sản xuất UAV theo hướng làm chủ các công nghệ nền, công nghệ lõi. Trong đó, tập trung nghiên cứu hoàn thiện các dòng UAV trinh sát có thời gian hoạt động dài, khả năng mang tải trọng quang điện tử ngày/đêm.
Đặc biệt, Nhà máy đã xây dựng được nguồn nhân lực đa ngành và làm chủ công nghệ lõi. UAV là sản phẩm tích hợp của nhiều lĩnh vực: hàng không, cơ khí, điện - điện tử, điều khiển tự động, công nghệ thông tin, truyền thông, quang điện tử và trí tuệ nhân tạo. Trong quá trình nghiên cứu, phát triển sản phẩm, Nhà máy tăng cường hợp tác với các viện nghiên cứu, học viện, nhà trường trong và ngoài Quân đội. Qua đó, góp phần đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ kỹ sư có chuyên môn sâu, tư duy hệ thống và năng lực thực thi nhiệm vụ; có khả năng làm chủ thiết kế tổng thể, phát triển nhiều cấu hình UAV, như: UAV cánh bằng, UAV đa cánh quạt và UAV lai ghép; đồng thời, hình thành các nhóm thiết kế khí động học, kết cấu, phần cứng, điều khiển bay, tải trọng quang điện tử và phần mềm…
Phát huy kết quả đã đạt được, trong giai đoạn tiếp theo, Nhà máy Z199 tiếp tục nâng cao năng lực nghiên cứu và sản xuất UAV theo hướng làm chủ các công nghệ nền, công nghệ lõi. Trong đó, tập trung nghiên cứu hoàn thiện các dòng UAV trinh sát có thời gian hoạt động dài, khả năng mang tải trọng quang điện tử ngày/đêm và truyền dữ liệu từ phương tiện về trạm mặt đất, thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện địa hình khác nhau. Tăng cường nội địa hóa, chủ động thiết kế các bảng mạch, phần mềm, cơ cấu cơ khí và các module chức năng. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong thiết kế và sản xuất; áp dụng công nghệ mô phỏng số, quản lý cấu hình sản phẩm, phân tích dữ liệu thử nghiệm và bản sao số; rút ngắn quá trình tối ưu hóa thiết kế, nâng cao khả năng truy xuất kỹ thuật và từng bước hình thành mô hình sản xuất thông minh.
.jpg)
Nhà máy Z199 trình diễn UAV do đơn vị nghiên cứu chế tạo. Ảnh: BẢO MINH
Việc làm chủ công nghệ UAV không đơn thuần là chế tạo một phương tiện bay, mà là từng bước làm chủ đồng bộ hệ thống kỹ thuật phức hợp, bao gồm thiết kế nền tảng bay, điều khiển, dẫn đường, tải trọng quang điện tử, thông tin liên lạc, xử lý dữ liệu và phần mềm khai thác. Với hệ thống máy móc, trang thiết bị và công nghệ tiên tiến, hiện đại, cùng đội ngũ cán bộ, kỹ sư được đào tạo bài bản, có trình độ cao, Nhà máy Z199 phấn đấu xây dựng năng lực thiết kế, chế tạo và tích hợp các loại UAV trinh sát trang bị cho bộ đội huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu. Qua đó, thiết thực góp phần xây dựng nền công nghiệp quốc phòng tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội trong thời kỳ mới.
Thượng tá TỐNG LONG GIANG
Trưởng Phòng Nghiên cứu Phát triển, Nhà máy Z199/Tổng cục Công nghiệp quốc phòng