Thực tiễn các cuộc xung đột địa chính trị gần đây cho thấy, phương tiện không người lái trên biển đang thực sự tham chiến và mang lại hiệu quả rõ rệt, ngày càng trở thành một thành tố quan trọng của tác chiến hải quân hiện đại. Việt Nam là quốc gia sở hữu đường biển dài, nằm trong khu vực Biển Đông luôn tiềm ẩn nhiều nguy cơ xung đột, đặt ra những thách thức rất lớn trong bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc. Trong bối cảnh đó, việc vận dụng phương thức tác chiến phi đối xứng, sử dụng USV, UUV là tất yếu, nhằm phát huy những ưu điểm nổi bật như thông minh, trực diện, giá rẻ, vừa nâng cao khả năng thực hiện nhiệm vụ, vừa hạn chế tối đa sự hiện diện và nguy cơ tổn thất về con người trên chiến trường. Trước yêu cầu xây dựng nền CNQP tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại, Viện Thiết kế tàu quân sự, với chức năng là đơn vị nghiên cứu, thiết kế đầu ngành trong lĩnh vực đóng tàu quân sự, đã nhận thấy cơ hội và đặt ra mục tiêu phải làm chủ thiết kế, chế tạo thành công các dòng phương tiện USV, UUV tiên tiến, hiện đại, đáp ứng yêu cầu tác chiến bảo vệ chủ quyền biển, đảo trong tình hình mới.
Viện Thiết kế tàu quân sự đã hoàn thành thiết kế, chế tạo, thử nghiệm thành công 1 mẫu xuồng USV cảm tử và 1 mẫu UUV cảm tử, ghi dấu ấn mới về năng lực nghiên cứu, thiết kế của Viện, đồng thời là bước phát triển có ý nghĩa đột phá.
Từ đầu năm 2024, Viện chủ động mở rộng nghiên cứu, thiết kế, chế tạo phương tiện trang bị kỹ thuật mới, tập trung vào USV, UUV. Đến nay, Viện đã hoàn thành thiết kế, chế tạo, thử nghiệm thành công 1 mẫu xuồng USV cảm tử và 1 mẫu UUV cảm tử, ghi dấu ấn mới về năng lực nghiên cứu, thiết kế của Viện, đồng thời là bước phát triển có ý nghĩa đột phá. Bởi lẽ, quá trình nghiên cứu, thiết kế USV, UUV, bên cạnh những bài toán cơ bản về thiết kế tổng thể, tính năng, kết cấu, động lực… còn đặt ra những yêu cầu mới về phần mềm điều khiển, dẫn đường, tự động hóa, cảm biến, thông tin - truyền thông, tích hợp hệ thống.
Thiếu tướng Nguyễn Hồng Sơn, Cục trưởng Cục Quản lý công nghệ, Tổng cục CNQP kiểm tra tiến độ chế tạo xuồng USV cảm tử tại Viện Thiết kế tàu quân sự. Ảnh: NINH ĐỨC THẮNG
Đặc biệt, mẫu xuồng USV cảm tử do Viện thiết kế, chế tạo đã vượt qua các cuộc thử nghiệm, nghiệm thu, hoạt động ổn định, tin cậy, đã tham gia diễn tập thực binh trên biển. Xuồng đạt tốc độ lớn nhất trên 40 hải lý/giờ, cự ly hành trình đạt 300km, cự ly điều khiển đạt 300km thông qua liên lạc vệ tinh, mang được khối lượng đầu nổ 145kg. Đồng thời, tích hợp thành công anten vệ tinh vào đường truyền mạng số liệu quân sự, truyền nhận được dữ liệu giữa xuồng và trạm điều khiển từ xa, truyền hình ảnh từ camera trên xuồng về trạm điều khiển từ xa với độ ổn định cao. Hệ thống điều khiển tiên tiến sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ xử lý ảnh, bắt bám theo mục tiêu được chỉ thị trên màn hình điều khiển, tấn công chính xác mục tiêu trên mặt nước và công trình biển. Xuồng có thể hoạt động ở cả chế độ điều khiển bằng tay từ xa hoặc tự động hành trình theo quỹ đạo đặt trước.
Thành công bước đầu từ những sản phẩm USV, UUV chính là để đội ngũ cán bộ khoa học của Viện tiếp cận, nghiên cứu và từng bước giải quyết các bài toán công nghệ có tính liên ngành, phức tạp hơn như tính toán, mô phỏng động lực học phương tiện; công nghệ điều khiển, xử lý tín hiệu, xử lý ảnh đối với thiết bị không người lái; truyền thông; định vị, dẫn đường và tích hợp hệ thống. Mặc dù mức độ làm chủ đối với từng nhóm công nghệ còn khác nhau và cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện, song đã cho thấy khả năng tiếp cận nhanh công nghệ mới, năng lực nghiên cứu liên ngành và khả năng giải quyết các bài toán kỹ thuật phức tạp của đội ngũ cán bộ nghiên cứu của Viện.
Lãnh đạo Viện Thiết kế tàu quân sự kiểm tra sản phẩm USV do đơn vị nghiên cứu chế tạo. Ảnh: NINH ĐỨC THẮNG
Có thể khẳng định, đây là bước phát triển vượt bậc về năng lực KHCN của Viện: từ thiết kế tàu quân sự truyền thống, mở rộng sang thiết kế phương tiện USV, UUV. Những kết quả này tạo cơ sở KHCN, đào tạo nguồn nhân lực quan trọng để Viện tiếp tục nâng cao mức độ tự chủ, làm chủ các công nghệ lõi và phát triển các dòng USV, UUV thế hệ tiếp theo.
"Giai đoạn 2026-2030, Viện Thiết kế tàu quân sự tập trung nghiên cứu, hoàn thiện và làm chủ một số công nghệ lõi, công nghệ nền tảng của USV, UUV; đẩy mạnh phát triển, hoàn thiện một số dòng sản phẩm USV, UUV chủ đạo đưa vào trang bị cho Quân đội".
(Đại tá, TS. Phạm Quang Chiến)
Giai đoạn 2026-2030, Viện xác định triển khai đồng thời hai nhiệm vụ trong nghiên cứu, phát triển các dòng sản phẩm USV, UUV. Đó là tập trung nghiên cứu, hoàn thiện và làm chủ một số công nghệ lõi, công nghệ nền tảng của USV, UUV; trọng tâm là làm chủ hoàn toàn hệ thống điều khiển, tiến tới tự chủ về thiết kế, thuật toán, phần mềm, tích hợp và hiệu chỉnh hệ thống. Tiếp tục hoàn thiện, làm chủ trong mô hình hóa, tính toán động lực học; định vị, dẫn đường; truyền thông và truyền dữ liệu; sử dụng AI và công nghệ xử lý ảnh; xử lý thông tin và tích hợp hệ thống. Trên nền tảng đó, nghiên cứu, làm chủ xây dựng thuật toán bầy đàn trong điều khiển USV, UUV; phát triển các thế hệ USV, UUV tin cậy, có mức độ tự động hóa, thông minh hóa ngày càng cao, có khả năng tự nhận biết, xử lý thông tin và ra quyết định trong thực hiện nhiệm vụ quân sự. Đồng thời, đẩy mạnh phát triển, hoàn thiện một số dòng sản phẩm USV, UUV chủ đạo đưa vào trang bị cho Quân đội. Trước mắt, tập trung vào nhiệm vụ sản xuất loạt "0" xuồng không người lái cảm tử XKNL-01, hoàn thiện thiết kế công nghệ và độ tin cậy của sản phẩm, đưa vào trang bị cho một số lực lượng. Tiếp tục nghiên cứu, phát triển các mẫu USV, UUV cảm tử truyền nhận tín hiệu qua cáp quang; USV tự hành mang theo vũ khí; USV, UUV đa nhiệm phục vụ trinh sát, giám sát, tuần tra và thực thi pháp luật trên biển, rà phá bom mìn, thủy lôi trên biển.
USV cảm tử do Viện Thiết kế tàu quân sự nghiên cứu chế tạo. Ảnh: CTV
Để hiện thực hóa mục tiêu đặt ra, trong thời gian tới, Viện Thiết kế tàu quân sự xác định cần đầu tư đồng bộ hạ tầng nghiên cứu, mô phỏng và thử nghiệm; có cơ chế quản lý, phối hợp và phê duyệt phù hợp với đặc thù sản phẩm công nghệ mới, bảo đảm chặt chẽ, an toàn, rút ngắn chu trình phát triển sản phẩm. Chú trọng đào tạo, thu hút nhân lực chất lượng cao và xây dựng các nhóm nghiên cứu liên ngành chuyên sâu. Cùng với đó, xác định các công nghệ trọng tâm để tập trung nguồn lực nghiên cứu, từng bước nâng cao mức độ tự chủ và hình thành năng lực công nghệ bền vững. Chủ động nguồn cung, đồng thời nâng cao năng lực nghiên cứu, thiết kế, chế tạo trong nước đối với các thành phần quan trọng, từng bước giảm phụ thuộc vào nước ngoài. Viện Thiết kế tàu quân sự tiếp tục phát huy nội lực, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, tập trung làm chủ các công nghệ lõi, phát triển các dòng USV, UUV theo hướng kế thừa, có mức độ tự động hóa, thông minh hóa và tính năng kỹ, chiến thuật ngày càng cao. Qua đó, nâng cao năng lực tự chủ nghiên cứu, phát triển vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại; góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Đại tá, TS. PHẠM QUANG CHIẾN
Viện trưởng Viện Thiết kế tàu quân sự, Tổng cục Công nghiệp quốc phòng