Thượng tá QNCN Phùng Trung Bình sinh ra và lớn lên trong một gia đình có cha mẹ đều công tác tại Nhà máy Z111 (thuộc Tổng cục Công nghiệp quốc phòng - CNQP). Chính môi trường ấy đã hun đúc trong anh tình yêu và sự gắn bó với ngành CNQP. Anh Bình bộc bạch: "Từ thuở ấu thơ, tôi đã quen thuộc với những câu chuyện về sản xuất, sửa chữa vũ khí và hình ảnh những người lính thợ cần mẫn trên các dây chuyền. Bởi vậy, niềm đam mê kỹ thuật cũng đã sớm hình thành trong tiềm thức của tôi". Tốt nghiệp Đại học Bách khoa Hà Nội, năm 1998, anh về công tác tại Phòng Kỹ thuật Công nghệ, trên cương vị nhân viên kỹ thuật của Nhà máy Z111.
Suốt gần 3 thập kỷ gắn bó với Nhà máy, với công tác khoa học, công nghệ, kỹ thuật, đối với anh Bình, động lực luôn bắt đầu từ khát khao tìm được lời giải phù hợp nhất cho những vấn đề đặt ra từ thực tiễn. Đề tài "Nghiên cứu thiết kế, chế tạo súng trung liên 7,62mm kiểu RPĐ" cũng là một trong số những "lời giải" đó. Anh Bình cho biết, súng trung liên RPĐ là vũ khí bộ binh được sử dụng rộng rãi trong các cuộc kháng chiến trước đây. Qua nhiều năm, một số khẩu súng tiếp tục được sử dụng trong huấn luyện, một số được bảo quản tại các kho phục vụ nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu. Tuy nhiên, điều kiện khí hậu nhiệt đới của Việt Nam cùng thời gian sử dụng kéo dài khiến chất lượng nhiều sản phẩm xuống cấp. Trước thực trạng đó, Thượng tá QNCN Phùng Trung Bình cùng các cộng sự đã nảy ra ý tưởng "làm mới những khẩu súng cũ", bảo đảm các chỉ tiêu tính năng chiến - kỹ thuật, khắc phục được những hạn chế trong quá trình sử dụng.
Trong câu chuyện với chúng tôi, Thượng tá QNCN Phùng Trung Bình không giấu nổi sự xúc động khi nhớ lại thời điểm bắt đầu thực hiện đề tài. Đó là bao khó khăn, thử thách bởi lẽ trong tay các anh chỉ đơn thuần là những khẩu súng đã trải qua nhiều năm huấn luyện, bảo quản và sửa chữa; nhiều chi tiết đã bị hao mòn, biến dạng, thậm chí hư hỏng nặng. "Mẫu súng đã được sử dụng lâu năm nên kích thước không còn chính xác, sai lệch nhiều. Vì thế, nhóm đề tài phải triển khai thiết kế lại từ đầu, vừa đo đạc, tính toán, rồi đối chiếu với nguyên lý hoạt động để xác định thông số hợp lý cho từng chi tiết" - anh Bình cho biết.
Thượng tá QNCN Phùng Trung Bình (Nhà máy Z111) thiết kế súng trung liên 7,62mm kiểu RPĐ. Ảnh: CTV
Anh Bình cùng cộng sự đã khảo sát nguyên lý hoạt động, thử nghiệm, đánh giá các chỉ tiêu của súng mẫu, đo đạc kích thước các cụm, nhóm chi tiết; tính toán thuật phóng, kiểm bền nòng súng; xây dựng bản vẽ, điều kiện kỹ thuật, quy trình công nghệ, chỉ tiêu vật tư và hệ thống trang bị công nghệ phục vụ chế tạo. Khối lượng công việc trải rộng trên hầu hết các cụm chính của sản phẩm. Mỗi thông số phải được kiểm chứng qua chế tạo, lắp ráp và thử nghiệm thực tế. Điều khiến nhóm nghiên cứu trăn trở là làm thế nào để sản phẩm mới phải ưu việt hơn ở những nội dung cải tiến; đồng thời chủ động được vật liệu, tài liệu và công nghệ sản xuất.
Một trong những thay đổi rõ nét nhất là thay thế các chi tiết bằng gỗ trên súng cũ bằng vật liệu nhựa đặc chủng. Trên sản phẩm cũ, báng súng, tay nắm và ốp lót tay được chế tạo từ gỗ, dễ bị mối mọt, cong vênh, nứt hoặc mục qua quá trình sử dụng. Để bảo đảm độ bền, vật liệu chế tạo phải là những loại gỗ có chất lượng cao, nhưng nguồn cung ngày càng hạn chế. Trong khi đó, Nhà máy Z111 đã làm chủ công nghệ chế tạo vật liệu nhựa đặc chủng và có kinh nghiệm ứng dụng loại vật liệu này trên các sản phẩm súng bộ binh thế hệ mới. Từ nền tảng đó, nhóm đề tài lựa chọn phương án thiết kế lại cụm báng, tay nắm và ốp lót tay bằng nhựa, nâng cao khả năng chịu tác động của môi trường, thuận lợi hơn trong chế tạo, sử dụng và bảo quản. Tuy vậy, trong quá trình nghiên cứu, ốp lót tay lại là chi tiết khiến nhóm đề tài mất nhiều thời gian nhất. Bởi lẽ với ốp gỗ, khả năng cách nhiệt tương đối tốt, song khi chuyển sang vật liệu nhựa, bài toán truyền nhiệt từ nòng súng trong quá trình bắn trở thành vấn đề. "Chúng tôi phải nghiên cứu nhiều phương án chế thử ốp lót tay, điều chỉnh kết cấu để nhiệt độ truyền ra bề mặt nằm trong phạm vi cho phép, không gây nóng quá mức, ảnh hưởng đến thao tác của bộ đội" - anh Bình cho biết. Cùng với đó, nhóm đề tài cũng thiết kế thêm bộ phận lắp kính ngắm, ray Picatinny trên cụm nắp hộp nòng để có thể tích hợp kính ngắm điểm đỏ, kính ngắm ngày, đêm; thay đổi kết cấu tay nắm và cụm chân súng. Những cải tiến này giúp mở rộng khả năng sử dụng, hỗ trợ người lính quan sát, phát hiện và ngắm bắn mục tiêu nhanh hơn trong điều kiện khác nhau.
Cuối cùng, sau nhiều nỗ lực, công sức của anh Bình và đồng đội đã được đền đáp bằng những sản phẩm hoàn thiện. Đề tài được Hội đồng Khoa học và Công nghệ cấp Tổng cục đánh giá đạt loại Xuất sắc. Từ kết quả nghiên cứu, năm 2025, Nhà máy Z111 đã tổ chức sản xuất loạt "0" 20 khẩu. Các chi tiết báng súng, ốp lót tay bằng nhựa theo kết quả của đề tài đồng thời được áp dụng để sửa chữa hàng trăm khẩu súng hiện có. Đề tài mang lại giá trị làm lợi 55 tỷ đồng nhưng quan trọng hơn, Nhà máy Z111 đã làm chủ một bộ tài liệu thiết kế, quy trình công nghệ phục vụ chế tạo vũ khí bộ binh hoàn chỉnh.
Với những đóng góp trong nghiên cứu khoa học, sáng kiến cải tiến kỹ thuật, Thượng tá QNCN Phùng Trung Bình được Thủ trưởng Tổng cục CNQP tặng Bằng khen năm 2024; đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở năm 2025. Năm 2026, anh đạt giải Nhất Giải thưởng "Lao động sáng tạo trong Công đoàn Quân đội" lần thứ nhất và được Bộ trưởng Bộ Quốc phòng tặng Bằng khen.
HẢI ĐĂNG