Mục tiêu, nhiệm vụ xây dựng khu KT-QP là quy hoạch, bố trí, ổn định dân cư, xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển KT-XH, từng bước phát triển sản xuất hàng hóa, nâng cao đời sống của nhân dân; đồng thời, phải "kết hợp chặt chẽ với nhiệm vụ quân sự, quốc phòng thời bình và sẵn sàng chiến đấu cho thời chiến"; giữ vững, tăng cường QPAN ở địa bàn chiến lược, biên giới, biển, đảo trong thế trận quốc phòng toàn dân bảo vệ Tổ quốc. Quá trình xây dựng các khu KT-QP cũng là quá trình phối hợp giữa các đoàn KT-QP với các địa phương, cơ quan chức năng phục vụ phát triển bền vững KT-XH và tăng cường tiềm lực, thế trận QPAN trên địa bàn.
15 năm qua, các đoàn KT-QP đã xây dựng mới được hơn 1.300 điểm dân cư tập trung, hỗ trợ ổn định đời sống cho gần 100.000 hộ dân. Các cụm, điểm dân cư được xây dựng đã khắc phục cơ bản tình trạng một số xã trống dân. Đặc biệt, các đoàn KT-QP luôn tích cực, chủ động kiện toàn, củng cố giúp hàng nghìn chi bộ, tổ chức chính trị - xã hội đi vào hoạt động nền nếp; giúp địa phương phát triển đảng viên mới, xóa được hàng trăm thôn, bản "trắng" đảng viên; bồi dưỡng gần 3.000 quần chúng tạo nguồn phát triển Đảng; đào tạo chuyên môn, nghiệp vụ cho hàng nghìn lượt cán bộ thôn, bản, buôn, ấp. Cơ cấu dân cư dọc biên giới được điều chỉnh, chính quyền cơ sở được củng cố, người dân yên tâm sinh sống và phát triển kinh tế, trở thành nguồn lực quan trọng trong tham gia bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia. Tại các khu KT-QP tổ chức sản xuất tập trung, đã tổ chức cho nhân dân trồng cao su, cà phê, điều cao sản, cây nguyên liệu giấy… tạo việc làm và thu nhập ổn định cho khoảng 25.000 hộ gia đình đồng bào sinh sống trên địa bàn Tây Nguyên. Tại các khu KT-QP không tổ chức sản xuất tập trung, thực hiện giúp dân thông qua việc tổ chức nhiều mô hình sản xuất, làm dịch vụ, như: hỗ trợ giống, vốn, nguyên liệu, chuyển giao kỹ thuật canh tác, chăn nuôi và bao tiêu sản phẩm cho các hộ dân. Qua đó, đời sống vật chất, tinh thần của người dân được cải thiện… Đối với các khu KT-QP ven biển và trên biển, đảo đã trực tiếp hỗ trợ ngư dân khai thác hải sản ở các vùng biển xa, giúp ngư dân vươn khơi bám biển dài ngày. Đồng thời, hỗ trợ đắc lực trong công tác cứu hộ, cứu nạn, xây dựng thế trận chiến tranh nhân dân trên biển, góp phần giữ vững hòa bình, ổn định và bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc. Các trung tâm dịch vụ hậu cần nghề cá trên các đảo cung cấp nước ngọt và dịch vụ sửa chữa nhỏ miễn phí; hướng dẫn ngư dân khám chữa bệnh tại quân y trên đảo; vận chuyển, cung ứng nhiên liệu, sửa chữa cho các tàu hoạt động ở vùng biển xa...
.jpg)
Cán bộ kỹ thuật Đoàn KT-QP 92 (Quân khu 4) phối hợp với cán bộ địa phương kiểm tra chất lượng mô hình trồng lúa nước của bà con nhân dân trên địa bàn. Ảnh: CTV
Thực hiện "4 cùng" (cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng đồng bào), cán bộ, chiến sĩ các đoàn KT-QP đã làm tốt công tác tuyên truyền, vận động nhân dân định canh, định cư, giữ đất, giữ làng, bảo vệ đường biên, mốc giới, kịp thời phát hiện, phối hợp với bộ đội và chính quyền ngăn chặn âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch; khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh; thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các phong trào, cuộc vận động do các cấp phát động; đấu tranh với các loại tội phạm, loại bỏ các tập tục lạc hậu, mê tín dị đoan, tệ nạn xã hội, dụ dỗ, lôi kéo của các thế lực phản động…
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, thực tế những năm qua, việc thực hiện nhiệm vụ xây dựng khu KT-QP, trong đó xác định phát triển KT-XH là cơ sở để củng cố QPAN còn nhiều bất cập, không chỉ ở chính quyền, nhân dân địa phương mà ngay cả đoàn KT-QP. Nhiều đoàn KT-QP còn nặng về tổ chức sản xuất dịch vụ, chưa chú trọng đến xây dựng lực lượng bảo đảm cho sẵn sàng chiến đấu; việc phối hợp giữa đoàn KT-QP với các đơn vị, chính quyền địa phương có nơi còn chưa hiệu quả... Để khắc phục tồn tại trên cần thực hiện một số giải pháp sau:
Một là, thống nhất về quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ xây dựng khu KT-QP, trong đó xác định phát triển KT-XH là cơ sở để củng cố QPAN.
Đảng ủy, Bộ Tư lệnh quân khu, quân chủng, binh đoàn, chính quyền địa phương, đặc biệt là các đoàn KT-QP phải quán triệt tốt chủ trương, chính sách, quan điểm xây dựng khu KT-QP, cụ thể là xây dựng lực lượng, thế trận, tạo nguồn lực bảo đảm vững chắc. Các quân khu tổ chức lập quy hoạch từng khu KT-QP cần lấy ý kiến tham gia của các cấp, ngành, địa phương có liên quan; khi quy hoạch cần gắn kết với quy hoạch của địa phương, quy hoạch xây dựng thế trận trong khu vực phòng thủ tỉnh và phương án tác chiến phòng thủ chung. Bố trí ổn định dân cư là mục tiêu, nhiệm vụ hàng đầu trong triển khai xây dựng khu KT-QP, cần phải quan tâm để đáp ứng nhu cầu xây dựng lực lượng dân quân tự vệ. Do vậy, quá trình tổ chức sắp xếp, ổn định các cụm, điểm dân cư mới hoặc ổn định các cụm dân cư đã có cần phải gắn với mục tiêu xây dựng lực lượng dân quân tự vệ.
Xác định nội dung, mục tiêu xây dựng khu KT-QP là vấn đề rất quan trọng để gắn phát triển KT-XH với củng cố QPAN. Việc cụ thể hóa bằng các nội dung, chỉ tiêu (định tính, định lượng) sẽ là cơ sở pháp lý để các cơ quan, đơn vị tổ chức thực hiện. Thực tế hiện nay, nhiều nội dung xây dựng khu KT-QP chưa được lượng hóa bằng các mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể nên quá trình triển khai thực hiện cũng như trong báo cáo, sơ kết, tổng kết chưa thống nhất; không phản ảnh rõ nội dung, hiệu quả hoạt động của đoàn KT-QP.
.jpg)
Đoàn KT-QP 345 (Quân khu 2) trao văn phòng phẩm tặng trường Tiểu học Cao Sơn, Mường Khương, Lào Cai. Ảnh: CTV
Hai là, chú trọng phát triển sản xuất và xây dựng cơ sở hạ tầng tại các khu KT-QP.
Theo đó, quá trình lập, triển khai dự án cần ưu tiên các công trình, dự án vừa phục vụ dân sinh, tạo động lực phát triển kinh tế, vừa chú ý đến mục tiêu tạo lập thế trận và xây dựng lực lượng, cơ sở vật chất, phương tiện, nhân lực tại chỗ. Việc phối hợp giữa các lực lượng phải tạo được các cơ sở sản xuất dịch vụ tập trung gắn với các trọng điểm phòng thủ trên các hướng, khu vực trong khu KT-QP.
Quá trình xây dựng khu KT-QP, đoàn KT-QP có thể là chủ đầu tư hoặc được tham gia quản lý dự án, trực tiếp thực hiện các dự án, hạng mục cơ sở hạ tầng, tổ chức sản xuất, làm dịch vụ thúc đẩy phát triển KT-XH trong vùng dự án. Qua đó cũng là để từng bước xây dựng lực lượng của đoàn KT-QP, với "mục tiêu kép": vừa phát triển KT-XH, vừa xây dựng lực lượng, củng cố QPAN. Mặt khác, trong quá trình triển khai xây dựng khu KT-QP, các cấp, các ngành, các đơn vị liên quan phải được giao trách nhiệm rõ ràng theo chức năng, nhiệm vụ của mình, phát huy vai trò người đứng đầu chính quyền, chỉ huy, lãnh đạo các cơ quan, đơn vị.
Ba là, tổ chức xây dựng lực lượng, dự trữ phương tiện, vật chất đi đôi với quá trình đầu tư xây dựng, phát triển KT-XH trong khu KT-QP; gắn xây dựng, phát triển khu KT-QP với chuỗi cung ứng sản xuất, kinh doanh, dịch vụ các địa phương.
Cùng với mục tiêu xây dựng thế trận quốc phòng trên địa bàn biên giới vững mạnh, xây dựng khu KT-QP phải chú trọng mục tiêu phát triển KT-XH, thể hiện qua nhiệm vụ "phát triển sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm hàng hóa tại những khu vực sản xuất tập trung". Cùng với Bộ Quốc phòng, quân khu, đoàn KT-QP, các bộ, ngành, địa phương có trách nhiệm trong thực hiện mục tiêu đó. Mặt khác, quy hoạch và xây dựng khu KT-QP phải đặt trong tổng thể chiến lược, quy hoạch phát triển KT-XH và định hướng phát triển của từng địa phương. Khi quy hoạch và bố trí các điểm, cụm dân cư cũng từng bước thực hiện Luật Dân quân tự vệ, các chỉ tiêu về động viên quốc phòng. Để thực hiện tốt, đoàn KT-QP cần phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền địa phương nắm chắc tình hình tổ chức biên chế lực lượng, yêu cầu, nội dung huấn luyện; chú trọng các phân đội dân quân tự vệ, lực lượng dự bị động viên. Trong đầu tư xây dựng các cơ sở sản xuất dịch vụ, dự án trồng rừng, cơ sở hạ tầng phải ưu tiên các dự án, công trình thiết thực, lưỡng dụng, vừa có khả năng phát triển, mở rộng năng lực phục vụ dân sinh, vừa phục vụ nhiệm vụ quân sự, quốc phòng khi có tình huống xảy ra. Vận dụng các hình thức hợp tác và liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị phù hợp với điều kiện sản xuất trong vùng dự án và địa phương lân cận; lồng ghép các dự án thuộc các Chương trình mục tiêu quốc gia tại địa phương với các dự án trong khu KT-QP, tạo sự kết nối đồng bộ cùng thúc đẩy nhau phát triển.
Đoàn KT-QP khảo sát nắm chắc tình hình, kết quả sản xuất của khu KT-QP và nhu cầu thị trường cung ứng, tiêu thụ sản xuất hàng hóa, dịch vụ trong địa bàn; trực tiếp xây dựng phương án, kế hoạch thực hiện các dự án mô hình sản xuất, tổ chức hoạt động các điểm dịch vụ 2 đầu có hiệu quả; liên kết chặt chẽ với thị trường tại địa phương, gắn với các khu kinh tế cửa khẩu cũng như các địa phương trong nội địa. Phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương trong định hướng, hỗ trợ nhân dân sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Cấp ủy, chính quyền địa phương là nơi trực tiếp chỉ đạo, quản lý mọi hoạt động phát triển KT-XH trên địa bàn có khu KT-QP, cũng là nơi thụ hưởng thành quả xây dựng khu KT-QP. Vì vậy, địa phương cần quan tâm hỗ trợ, tạo cơ chế, chính sách, điều kiện cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của các tổ chức, doanh nghiệp trên địa bàn kết nối với hoạt động xây dựng, sản xuất, dịch vụ của đoàn KT-QP và nhân dân trong khu KT-QP. Cơ quan quân sự địa phương tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương định hướng các hoạt động sản xuất, kinh doanh theo chuỗi giá trị, kết nối các cơ sở sản xuất, kinh doanh dịch vụ; vừa đáp ứng cho phát triển KT-XH vừa tạo tiềm lực, sẵn sàng huy động cho nhiệm vụ quân sự, quốc phòng.
Phối hợp chặt chẽ giữa đoàn KT-QP với các đơn vị Quân đội và cấp ủy, chính quyền địa phương trên địa bàn là giải pháp quan trọng để "quân với dân" cùng xây dựng khu KT-QP. Điều này cũng chính là để quán triệt quan điểm, chủ trương, nguyên tắc kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với xây dựng lực lượng, thế trận QPAN từng vùng và giữa các vùng với nhau trong thế trận phòng thủ chung của cả nước. Với chức năng, nhiệm vụ được giao, các đoàn KT-QP cần chủ động, linh hoạt, có biện pháp khoa học, hợp lý để tiếp tục phối hợp hiệu quả với đơn vị Quân đội, cấp ủy, chính quyền địa phương trong thực hiện dự án xây dựng khu KT-QP.
Đại tá, TS. LÊ THÀNH CÔNG
Trưởng phòng Kinh tế sự nghiệp, Cục Tài chính/Bộ Quốc phòng