Cùng với nghiên cứu, sản xuất thành công nhiều chủng loại vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại, có ý nghĩa chiến lược, thời gian qua, Tổng cục CNQP cùng các đơn vị trong Quân đội (Tập đoàn Viettel, Quân chủng Phòng không - Không quân, Quân chủng Hải quân...) và một số doanh nghiệp công nghệ trong nước đã bước đầu nghiên cứu, sản xuất thành công nhiều chủng loại PTKNL phục vụ nhiệm vụ quốc phòng, an ninh cũng như phát triển kinh tế. Tại Tổng cục CNQP, các cơ sở như: Nhà máy Z113, Z131, Z199, Viện Thiết kế tàu quân sự... đã từng bước làm chủ quy trình chế tạo một số dòng UAV, USV đạt tiêu chuẩn tác chiến.
Tuy nhiên, trước sự phát triển bứt phá của công nghệ quân sự toàn cầu, năng lực nghiên cứu, phát triển (R&D) và sản xuất PTKNL của Tổng cục vẫn đối mặt với những "điểm nghẽn" chiến lược, đó là: Hệ sinh thái nghiên cứu còn phân tán nên chưa giải quyết được dứt điểm tình trạng nghiên cứu manh mún, trùng lặp mục tiêu giữa các đơn vị. Còn thiếu hụt nhân lực công nghệ lõi, đặc biệt là đội ngũ chuyên gia sâu về kỹ thuật hàng không, tự động hóa, xử lý tín hiệu, tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và an ninh mạng. Bên cạnh đó là những thách thức về chuỗi cung ứng khi vẫn phải phụ thuộc vào các linh kiện bán thành phẩm nhập khẩu (động cơ, cảm biến quang điện tử, chip xử lý) tiềm ẩn rủi ro lớn về an toàn thông tin và bảo mật quân sự. Đồng thời, hạ tầng thử nghiệm thực chiến chuyên biệt vẫn còn thiếu và yếu.
Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng (nay là Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng) xem một loại UAV chiến đấu do Nhà máy Z113 (Tổng cục CNQP) nghiên cứu chế tạo (tháng 9/2025). Ảnh: CTV
Trước thực tiễn đó, Tổng cục CNQP xây dựng và triển khai "Đề án nghiên cứu, sản xuất phương tiện không người lái trong Tổng cục CNQP" với mục tiêu then chốt: Xây dựng năng lực tự động hoàn toàn từ khâu thiết kế, chế tạo đến bảo đảm kỹ thuật cho Tổng cục CNQP, tiến tới tham gia chuỗi cung ứng quốc phòng, quốc gia, khu vực và quốc tế. Để đưa ngành công nghiệp không người lái trở thành trụ cột kinh tế công nghệ cao, đóng góp quan trọng cho ngân sách và tiềm lực quốc phòng, Tổng cục CNQP tập trung thực hiện 6 nhóm giải pháp đột phá:
Một là, tự chủ công nghệ lõi - module hóa và tác chiến hiện đại.
Theo đó, Tổng cục tập trung nguồn lực giải mã, làm chủ các công nghệ nền tảng: hệ điều hành thời gian thực, thuật toán tự động lái, truyền dẫn dữ liệu bảo mật và công nghệ AI biên. Đẩy mạnh nghiên cứu các dòng sản phẩm đáp ứng môi trường tác chiến hiện đại: Kháng nhiễu tác chiến điện tử (EW), dẫn đường không phụ thuộc GPS, đạn tuần kích (Loitering Munition) và tác chiến bầy đàn (Swarm). Áp dụng chuẩn thiết kế module hóa dùng chung để dễ dàng nâng cấp, tích hợp đa nhiệm và tối ưu chi phí sản xuất.
Tổng cục CNQP quyết tâm trở thành Trung tâm nghiên cứu, sản xuất và xuất khẩu phương tiện không người lái hàng đầu khu vực ASEAN; làm chủ toàn diện chuỗi giá trị từ thiết kế, phần mềm lõi, tích hợp hệ thống đến sản xuất hàng loạt, hình thành hệ sinh thái sản xuất PTKNL tự chủ, tự lực, lưỡng dụng, hiện đại.
(Nguồn: Bộ Tham mưu, Tổng cục CNQP)
Hai là, hoàn thiện thể chế và cơ chế thử nghiệm đặc thù (Sandbox).
Tổng cục CNQP tích cực tham mưu sửa đổi, hoàn thiện hệ thống pháp lý (Luật Hàng không dân dụng, Luật Phòng không nhân dân...); đề xuất cơ chế "Sandbox" - thành lập các không gian, khu vực không địa/thủy địa thử nghiệm chuyên biệt. Tạo hành lang pháp lý linh hoạt để tăng tốc quá trình từ khâu ý tưởng, thử nghiệm nghiệm thu đến sản xuất hàng loạt.
Ba là, kiến tạo hệ sinh thái kết hợp quốc phòng - dân sinh.
Tổng cục CNQP chủ động đóng vai trò "kiến trúc sư trưởng" kết nối các năng lực mạnh trong Quân đội (Viettel, Học viện Kỹ thuật quân sự, các quân binh chủng) với các tập đoàn công nghệ dân sinh hàng đầu (Vingroup, FPT, Phenikaa, Gremsy...). Tổng cục phối hợp với các doanh nghiệp dân sinh cung cấp linh kiện/phần mềm phụ trợ; đồng thời, giữ vai trò tích hợp hệ thống, làm chủ công nghệ bảo mật và sản xuất vũ khí.
.jpg)
UAV do Nhà máy Z131 (Tổng cục CNQP) nghiên cứu, chế tạo trưng bày tại Triển lãm Quốc phòng Quốc tế Việt Nam năm 2024. Ảnh: LÊ NAM
Bốn là, đột phá chính sách trọng dụng nhân tài.
Tổng cục nghiên cứu xây dựng cơ chế đặc thù vượt trội về đãi ngộ, môi trường làm việc để thu hút các chuyên gia, kỹ sư hàng đầu về AI, điều khiển tự động, vật liệu mới và công nghệ chuỗi cung ứng. Mặt khác, phối hợp với các cơ sở đào tạo uy tín trong và ngoài Quân đội để mở các chương trình đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật các loại phương tiện không người lái (UxV).
Năm là, ngoại giao quốc phòng và chuyển giao công nghệ "thực chiến".
Để thực hiện thành công khâu đột phá này, Tổng cục xác định chủ động tìm kiếm đối tác quốc tế, ưu tiên hợp tác chuyển giao công nghệ, mua sắm tài liệu chuyên sâu và thuê chuyên gia từ các quốc gia có nền công nghiệp UxV tiên tiến. Trong đó, chú trọng các đối tác đã có sản phẩm trải qua "thực chiến" để nhanh chóng tiếp thu tư duy thiết kế, học thuyết sử dụng và công nghệ chống tác chiến điện tử.
"Thực hiện lộ trình R&D theo phương thức "cuốn chiếu": Vừa sản xuất ngay các dòng PTKNL đáp ứng cấp bách nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, vừa đầu tư chiều sâu cho các dòng sản phẩm thế hệ mới tích hợp AI, có khả năng kháng nhiễu cao, tương đương trình độ thế giới."
(Đại tá Trần Chí Dũng)
Sáu là, tái cấu trúc mô hình quản trị và đầu tư tài chính có trọng điểm.
Trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế, việc kết hợp hiệu quả ngân sách Nhà nước, vốn đầu tư CNQP và nguồn lực doanh nghiệp dành cho nghiên cứu, phát triển PTKNL là yêu cầu cấp thiết. Tổng cục CNQP cũng hướng tới mục tiêu xóa bỏ tình trạng đầu tư dàn trải, phân công chuyên môn hóa triệt để cho từng nhà máy/viện nghiên cứu thuộc Tổng cục. Cùng với đó, thực hiện chuyển đổi số toàn diện công tác R&D thông qua các công cụ mô phỏng hiện đại (Digital Twin) để rút ngắn 50% thời gian phát triển sản phẩm.
Cần khẳng định, bứt phá công nghệ PTKNL không chỉ là hướng đi chiến lược của Tổng cục CNQP mà còn là con đường bắt buộc để xây dựng Quân đội hiện đại và nền CNQP tự chủ. Với quyết tâm chính trị cao cùng sự đổi mới quyết liệt trong tư duy tổ chức và lộ trình thực hiện bài bản, tin tưởng rằng, Tổng cục CNQP sẽ tạo nên những bước đột phá mạnh mẽ, khẳng định thương hiệu PTKNL Việt Nam trên bản đồ công nghệ khu vực và thế giới, vững tin tham gia thực hiện nhiệm vụ chiến lược bảo vệ chủ quyền quốc gia trong hình thái chiến tranh tương lai.
Đại tá TRẦN CHÍ DŨNG
Phó Tham mưu trưởng Tổng cục Công nghiệp quốc phòng