Trong suốt 40 năm thực hiện đường lối đổi mới, nền kinh tế Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn, từ một quốc gia lạc hậu, thiếu đói thường xuyên, đã vươn lên trở thành nước đang phát triển, có mức thu nhập trung bình. "Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay. Đây là niềm tự hào, là động lực, nguồn lực quan trọng, là niềm tin để toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta vượt qua mọi khó khăn thách thức, tiếp tục vững bước trên con đường đổi mới toàn diện, đồng bộ; phát triển nhanh và bền vững đất nước".
Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược, cục diện quốc tế phức tạp, việc đặt mục tiêu "đột phá phát triển công nghiệp quốc phòng, công nghiệp an ninh tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại" thể hiện quyết tâm làm chủ vận mệnh, không phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài, bảo đảm quốc phòng và an ninh quốc gia cả trong thời bình và thời chiến. Chủ trương đó thể hiện rõ bước phát triển mới về tư duy lý luận quốc phòng, an ninh, kế thừa truyền thống tự lực, tự cường của dân tộc; đồng thời phản ánh tầm nhìn chiến lược của Đảng trong việc kết hợp sức mạnh quân sự, an ninh với khoa học, công nghệ và công nghiệp quốc gia. Văn kiện Đại hội XIV không chỉ xác định tư duy, tầm nhìn mà còn định vị công nghiệp quốc phòng (CNQP) là một bộ phận hữu cơ, đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng đất nước giàu mạnh, hùng cường. Do vậy, CNQP, công nghiệp an ninh được gắn kết với chiến lược phát triển đất nước toàn diện, bền vững. Đó là sự kết hợp hữu cơ giữa xây dựng tiềm lực quốc phòng với phát triển kinh tế tri thức, chuyển đổi số, công nghiệp xanh, công nghệ cao, tạo sức mạnh tổng hợp mới. Điều này phản ánh bước phát triển trong tư duy lý luận của Đảng: từ "quốc phòng phục vụ phát triển" sang "quốc phòng là động lực của phát triển".
Văn kiện Đại hội XIV khẳng định, CNQP có sự phát triển đột phá, hội nhập quốc tế và đối ngoại quốc phòng ghi nhiều dấu ấn mới. Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, toàn quân đã quán triệt sâu sắc và triển khai hiệu quả Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 26/1/2022 của Bộ Chính trị khóa XIII về ‘Đẩy mạnh phát triển CNQP đến năm 2030 và những năm tiếp theo". Thực tiễn xây dựng ngành CNQP hiện nay cho thấy, chúng ta đã chủ động triển khai công tác nghiên cứu, dự báo đúng tình hình, kịp thời đề ra các đối sách xử lý tốt các tình huống, không để bị động, bất ngờ; ngăn ngừa các nguy cơ chiến tranh, xung đột, bảo vệ Tổ quốc "từ sớm, từ xa"; ứng phó ngày càng có hiệu quả hơn các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống.
Thượng tướng Phạm Hoài Nam, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Thường vụ Quân ủy Trung ương, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng kiểm tra sản xuất tại Nhà máy Z111. Ảnh: MINH TUẤN
Trong những năm qua, ngành CNQP nói chung và Tổng cục CNQP nói riêng, đã chủ động, sáng tạo, bứt phá hoàn thành toàn diện các nhiệm vụ, đạt nhiều thành tựu nổi bật, một số mặt công tác có bước đột phá mới. Công tác xây dựng thể chế pháp luật về CNQP được các cấp lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát, nhiều văn bản quy phạm pháp luật được ban hành kịp thời. Chính phủ đã ban hành 5 Nghị định, Thủ tướng Chính phủ ban hành 8 Quyết định, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ban hành 3 Thông tư quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật CNQP, an ninh và động viên công nghiệp cùng các Thông tư trong lĩnh vực CNQP. Qua đó, kịp thời bổ sung nhiều cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để triển khai thực hiện hiệu quả các chương trình, đề án nghiên cứu - phát triển, sản xuất vũ khí, trang bị kỹ thuật (VKTBKT), đẩy mạnh phát triển CNQP cả trước mắt và lâu dài, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Trên cơ sở đó, công tác nghiên cứu, phát triển sản phẩm mới đạt được những bước tiến vượt bậc, đột phá về công nghệ, khẳng định tính chủ động, sáng tạo, năng lực nghiên cứu, chế tạo, sản xuất, hiện đại hóa VKTBKT mang thương hiệu Việt Nam. Ngành CNQP đã làm chủ được một số công nghệ nền, công nghệ lõi, nghiên cứu, chế tạo thành công nhiều chủng loại VKTBKT hiện đại; sửa chữa, cải tiến, hiện đại hóa được các loại VKTBKT có trong biên chế; sản xuất được nhiều loại vật tư đặc chủng, quý hiếm. Đồng thời, thực hiện đồng bộ các giải pháp đẩy mạnh nghiên cứu, thiết kế, chế tạo các mẫu VKTBKT theo hướng tích hợp hệ thống, có hàm lượng khoa học, công nghệ cao; mạnh dạn đề xuất, triển khai các chương trình, dự án quy mô lớn. Đây là thành quả của sự kết tinh trí tuệ, sự chuyển mình từ tư duy "mua sắm, sửa chữa" sang "chủ động nghiên cứu, sáng tạo" trong lộ trình hiện đại hóa Quân đội.
Các DNQĐ nói chung, doanh nghiệp CNQP nói riêng đã hoàn thành tốt nhiệm vụ sản xuất quốc phòng, đẩy mạnh phát triển kinh tế với nhiều động lực tăng trưởng mới. Tiếp tục phát triển đa dạng các sản phẩm kinh tế, lưỡng dụng; thị trường được mở rộng, một số sản phẩm chiếm lĩnh được thị trường nước ngoài, nhất là vật liệu nổ công nghiệp, pháo hoa, đóng tàu, cơ khí, viễn thông, điện - điện tử, sản phẩm may mặc và các mặt hàng tiêu dùng… Các DNQĐ đã khẳng định chữ tín bằng năng suất, chất lượng, đảm nhiệm nhiều công trình trọng điểm quốc gia tại các địa bàn khó khăn, biên giới, biển, đảo. Cũng trong giai đoạn qua, hợp tác quốc tế về CNQP được nâng tầm phát triển, công tác xúc tiến thương mại được tiến hành chủ động, tích cực, linh hoạt mang lại hiệu quả thực chất với nhiều hợp đồng xuất khẩu kinh tế có giá trị lớn… Để đạt được những kết quả đó, Đảng ta cũng chỉ rõ vai trò của xã hội và các tổ chức xã hội ngày càng được phát huy, tạo điều kiện thuận lợi để CNQP phát triển toàn diện.
Thủ trưởng Tổng cục CNQP và các cơ quan Tổng cục kiểm tra tiến độ chế tạo sản phẩm quốc phòng mới tại Nhà máy Z125. Ảnh: PHƯƠNG ANH
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, việc hoàn thiện thể chế phát triển CNQP còn chậm. Một số cơ chế, chính sách, quy định, quy hoạch, thủ tục hành chính còn mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu đồng bộ, gây cản trở đối với sự phát triển của ngành. Năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của các mặt hàng xuất khẩu còn thấp; năng lực, trình độ công nghệ còn yếu, thiếu những ngành công nghiệp nền tảng, công nghệ chiến lược làm nòng cốt thúc đẩy phát triển CNQP. Mặt khác, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chưa trở thành động lực chính cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa; kết cấu hạ tầng chưa đồng bộ; việc huy động và phân bổ nguồn lực phát triển còn hạn chế…
Để khắc phục những hạn chế nêu trên, thực hiện thắng lợi mục tiêu "đột phá phát triển công nghiệp quốc phòng, công nghiệp an ninh tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại" theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp sau:
Một là, ngành CNQP tiếp tục bám sát chủ trương của Đảng, Nhà nước về đột phá phát triển trong giai đoạn mới. Đề xuất Bộ Quốc phòng chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan tiến hành rà soát, xây dựng và hoàn thiện hệ thống văn bản pháp lý theo hướng đổi mới, hội nhập nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đẩy mạnh cải cách hành chính, tháo gỡ kịp thời các điểm nghẽn, nút thắt. Trọng tâm là tập trung tham mưu hoàn thiện pháp luật, cơ chế, chính sách về hợp tác quốc tế, chuyển giao công nghệ, bảo mật; đề xuất chính sách ưu tiên, ưu đãi, chia sẻ rủi ro, sở hữu trí tuệ. Đặc biệt, cần có những quy định đặc thù về sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ để khuyến khích các doanh nghiệp ngoài Quân đội tham gia vào chuỗi cung ứng quốc phòng, thực hiện đúng phương châm "lưỡng dụng" mà Đảng đã đề ra. Đồng thời, khuyến khích các DNQĐ đầu tư phát triển công nghệ mới, công nghệ cao, công nghệ lõi.
Hai là, tập trung đầu tư, đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. CNQP hiện đại phải là cuộc cách mạng về tư duy công nghệ, do đó, cần tập trung triển khai các nhiệm vụ, đề án trọng điểm mang tính đột phá, mũi nhọn để tiếp cận, làm chủ công nghệ mới trong chế tạo vũ khí, khí tài hiện đại. Trong đó ưu tiên làm chủ các công nghệ nền, công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, như công nghệ chip bán dẫn, vật liệu tiên tiến và các vật liệu đặc chủng quý hiếm. Chủ động tiếp cận nhanh và khai thác có hiệu quả thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư; đi đầu trong ứng dụng công nghệ số, năng lượng mới, công nghệ không gian vũ trụ và công nghệ lượng tử. Đồng thời, cần có cơ chế đột phá thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong mọi khâu từ quản lý, điều hành đến sản xuất.
Ba là, xây dựng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý giỏi, chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành, tổng công trình sư cho CNQP. Đồng thời, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ đồng bộ về chuyên ngành, chuẩn hóa về trình độ, bám sát định hướng, mục tiêu các đề án, chương trình xây dựng, phát triển CNQP.
Bốn là, mở rộng hợp tác, phát triển thị trường, coi trọng chiến lược tìm đầu ra cho sản phẩm, đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm quốc phòng và sản phẩm lưỡng dụng. Đây là nền tảng để CNQP Việt Nam tạo ra những bước đột phá mới, khẳng định vị thế, uy tín trên trường quốc tế, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại. Bên cạnh đó, xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, trong đó doanh nghiệp là trung tâm, viện nghiên cứu và trường đại học là chủ thể nghiên cứu mạnh, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo. Phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo, cụm liên kết đổi mới sáng tạo, khu công nghệ cao và các quỹ đầu tư mạo hiểm, các vườn ươm công nghệ để nuôi dưỡng văn hóa sáng tạo, nâng cao chỉ số đổi mới quốc gia trong lĩnh vực quốc phòng.
Có thể khẳng định, những điểm mới về xây dựng và phát triển ngành CNQP trong Văn kiện Đại hội XIV thể hiện sự đổi mới mạnh mẽ về tư duy lý luận của Đảng. Đó là tầm nhìn chiến lược về một nền CNQP tự chủ, tự lực, tự cường, gắn bó mật thiết với sức mạnh tổng hợp của đất nước. Quán triệt và thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV chính là trách nhiệm của toàn ngành CNQP, góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới.
Thượng tướng, TS. LÊ HUY VỊNH
Nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
2. Nghị quyết số 1652-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 của Quân ủy Trung ương về lãnh đạo công tác khoa học quân sự đến năm 2030 và những năm tiếp theo.
3. Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/1/2025 của Quân ủy Trung ương về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội.
4. Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025-2030.