"Gặp gỡ - Đối thoại" cùng đại diện Ban biên tập Tạp chí Công nghiệp quốc phòng và Kinh tế, Thiếu tướng, TS. Phạm Thanh Khiết, Phó Chủ nhiệm kiêm Tham mưu trưởng Tổng cục Công nghiệp quốc phòng (CNQP) khẳng định: "Phát triển PTKNL vừa là thách thức, vừa mở ra cơ hội mới đối với Tổng cục CNQP. Chúng ta có nguồn nhân lực KHCN ngày càng phát triển, cùng hệ thống Viện nghiên cứu, nhà máy sản xuất quốc phòng được xây dựng qua nhiều năm… Vấn đề là phải có chiến lược phát triển, hướng đi phù hợp để tập trung nguồn lực hình thành năng lực thiết kế, chế tạo các sản phẩm phù hợp, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ quốc phòng, an ninh".
TỪ NHẬN THỨC ĐẾN HƯỚNG ĐI
Phóng viên (PV): Thưa đồng chí, nói đến PTKNL, điều dễ nhận thấy là công nghệ thay đổi rất nhanh. Trước thực tế đó, Tổng cục CNQP nhìn nhận và tiếp cận lĩnh vực này như thế nào?
Thiếu tướng, TS. Phạm Thanh Khiết: Đúng là công nghệ PTKNL đang phát triển rất nhanh. Trong các cuộc xung đột gần đây, chu kỳ thích ứng chiến thuật và tác chiến điện tử của PTKNL diễn ra với thời gian rất ngắn. Điều đó đặt ra yêu cầu đối với CNQP không chỉ nghiên cứu một sản phẩm cụ thể, mà phải làm chủ toàn bộ công nghệ nền, công nghệ lõi trong thiết kế, sản xuất PTKNL. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, tháng 7/2026, Tổng cục đã ban hành Đề án "Nghiên cứu, sản xuất phương tiện không người lái trong Tổng cục Công nghiệp quốc phòng" với mục tiêu xây dựng năng lực tự chủ hoàn toàn từ thiết kế, chế tạo đến bảo đảm kỹ thuật cho Quân đội, tiến tới tham gia chuỗi cung ứng quốc phòng, quốc gia, khu vực và toàn cầu.
PV: Từ thực tiễn tác chiến và sự bùng nổ công nghệ quân sự trên thế giới thời gian qua, theo đồng chí những xu hướng cốt lõi nào của PTKNL cần được đặc biệt quan tâm?
Thiếu tướng, TS. Phạm Thanh Khiết: Qua quan sát các cuộc xung đột gần đây, có thể thấy PTKNL không còn là vũ khí hỗ trợ đơn thuần mà đã trở thành lực lượng tác chiến chủ lực, làm thay đổi cục diện chiến trường. Đối với CNQP, theo tôi có 4 xu hướng lớn chúng ta cần đặc biệt quan tâm: Một là, xu hướng tác chiến bầy đàn: Các bên sử dụng hàng chục, thậm chí hàng trăm PTKNL giá rẻ, phối hợp với nhau bằng thuật toán trí tuệ nhân tạo (AI). Khi một chiếc bị tiêu diệt, các chiếc còn lại tự động chia sẻ dữ liệu và tái cấu trúc đội hình để hoàn thành mục tiêu. Hai là, xu hướng tự động hóa cao nhờ AI: Trong môi trường tác chiến bị chế áp điện tử mạnh, PTKNL hiện đại phải có khả năng tự nhận diện địa hình, tự phát hiện - phân loại mục tiêu và đưa ra phương án tác chiến ngay cả khi bị ngắt kết nối hoàn toàn. Ba là, môi trường đa miền và hợp đồng tác chiến: Không chỉ dừng lại ở máy bay không người lái (UAV), sự phối hợp giữa phương tiện mặt đất không người lái (UGV), phương tiện nổi không người lái (USV) và tàu lặn không người lái (UUV) đang tạo ra thế trận tác chiến liên hoàn. Bốn là, tối ưu hóa chi phí và năng lực sản xuất: Xu hướng toàn cầu hiện nay là phát triển các dòng PTKNL giá thành rẻ, sản xuất nhanh, số lượng lớn phục vụ chiến tranh tiêu hao: như sử dụng UAV giá rẻ tiêu hao hệ thống phòng không bằng tên lửa, hay sử dụng USV cảm tử tiêu diệt các hạm đội, tàu chiến đắt đỏ.
Tầm nhìn đến năm 2035 làm chủ được công nghệ thiết kế, chế tạo, công nghệ nền, công nghệ lõi của PTKNL; nghiên cứu thành công các loại PTKNL cấp chiến lược có chất lượng, tính năng chiến - kỹ thuật phù hợp trang bị cho lực lượng PTKNL trong Quân đội.
(Nguồn: Bộ Tham mưu Tổng cục CNQP)
PV: Với yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam tinh, gọn, mạnh, hiện đại, Tổng cục CNQP xác định PTKNL nằm ở vị trí nào trong định hướng chiến lược phát triển CNQP?
Thiếu tướng, TS. Phạm Thanh Khiết: Có thể khẳng định, PTKNL không chỉ là một mũi nhọn công nghệ, mà là một trong những "trụ cột tác chiến" mang tính đột phá trong chiến lược hiện đại hóa CNQP Việt Nam. Trong tư duy quy hoạch và phát triển của Tổng cục CNQP, PTKNL được xác lập là ngành công nghiệp công nghệ cao, là kết tinh các công nghệ nền, công nghệ lõi như bán dẫn, cơ khí chính xác, điện tử, vật liệu mới, năng lượng, AI, truyền thông… Đồng thời, tạo động lực phát triển mới khi Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng thành lập Cục PTKNL, xác định PTKNL phải là lực lượng tác chiến độc lập và hiệp đồng, chính là cơ sở thực tiễn để CNQP coi PTKNL là một trong những "trụ cột phát triển". Mặt khác, PTKNL là sản phẩm lưỡng dụng điển hình, do đó, định hướng của Tổng cục CNQP không chỉ dừng lại ở phục vụ nhiệm vụ quân sự, mà còn tạo tiền đề để công nghiệp nội địa phát triển các giải pháp dân sự: kinh tế cận biên, cứu hộ cứu nạn, giám sát rừng, bản đồ địa hình...
FPV Drone cảm tử của Nhà máy Z113. Ảnh: CTV
PV: Như vậy, điều cốt lõi vẫn là phải thực sự làm chủ công nghệ, chứ không dừng lại ở việc lắp ráp hay cải tiến đơn thuần?
Thiếu tướng, TS. Phạm Thanh Khiết: Chính xác là như vậy! Trong lĩnh vực công nghệ quân sự, đặc biệt là với PTKNL, nếu không làm chủ mà chỉ "sử dụng" hay "lắp ráp", chúng ta sẽ đối mặt với rủi ro rất lớn khi bước vào tác chiến thực tế: Phụ thuộc nguồn cung ứng nước ngoài, nguy cơ bị đánh cắp dữ liệu, không có khả năng nâng cấp khi thay đổi hình thái tác chiến, khó đảm bảo sản phẩm theo vòng đời. Chính vì vậy, Tổng cục CNQP xác định phải làm chủ hoàn toàn từ thiết kế đến công nghệ chế tạo. Trong đó, đặc biệt chú trọng làm chủ thuật toán điều khiển, tự chủ mã nguồn bảo mật, thuật toán mã hóa dữ liệu và tích hợp vũ khí; đồng thời, xây dựng hệ sinh thái tự chủ chuỗi cung ứng từ vật tư, linh kiện, đến các module, bán thành phẩm.
TỪ CÔNG NGHỆ ĐẾN SẢN PHẨM
PV: PTKNL là sự kết tinh của rất nhiều ngành KHCN phức tạp. Theo đồng chí, đâu là những công nghệ nền tảng mang tính "xương sống" mà Tổng cục CNQP cần tập trung đầu tư để tạo ra năng lực lâu dài và bền vững?
Thiếu tướng, TS. Phạm Thanh Khiết: Tổng cục CNQP xác định "Phần mềm và thuật toán là linh hồn; công nghệ nền tảng phần cứng là bệ đỡ vững chắc". Vì vậy, để tạo năng lực bền vững, CNQP tập trung đột phá vào 4 nhóm công nghệ nền tảng cốt lõi: Thứ nhất, công nghệ truyền dẫn, chống nhiễu và bảo mật: Trong chiến tranh hiện đại, môi trường tác chiến điện tử sẽ làm tê liệt sóng vô tuyến và tín hiệu GPS. Do đó, công nghệ nền tảng bắt buộc phải làm chủ là hệ thống dẫn đường quán tính độ chính xác cao kết hợp với định vị quang học và so sánh địa hình. Thứ hai, công nghệ điều khiển tự động và thuật toán AI tại biên: Tập trung phát triển các thuật toán giúp PTKNL tự động lập kế hoạch bay/di chuyển, tự nhận diện, phân loại và bám bắt mục tiêu bằng thị giác máy tính. Quan trọng hơn, thuật toán phải được tối ưu hóa để bộ điều khiển trên phương tiện quyết định theo thời gian thực mà không phụ thuộc vào máy chủ mặt đất. Thứ ba, công nghệ tích hợp hệ thống và tác chiến bầy đàn: Đây là nền tảng phần mềm quản lý kiến trúc mở. Nó cho phép kết nối hàng trăm PTKNL thuộc các chủng loại khác nhau (UAV, UGV, USV) vào cùng một mạng lưới chỉ huy chung. Các phương tiện có thể tự động chia sẻ dữ liệu cảm biến, phân chia mục tiêu và phối hợp tác chiến hiệp đồng mà không cần sự can thiệp thủ công liên tục của con người. Thứ tư, vật liệu mới: Tập trung làm chủ công nghệ sản xuất vật liệu mới như: composite nhẹ, siêu bền, chịu nhiệt và có khả năng hấp thụ sóng radar (giảm diện tích phản xạ radar - RCS).
USV cảm tử của Viện Thiết kế tàu quân sự tham gia diễn tập thực binh (tháng 9/2026). Ảnh: CTV
PV: Công nghệ thay đổi nhanh, trong khi một sản phẩm quốc phòng thường cần thời gian để nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện. Tổng cục giải bài toán này như thế nào?
Thiếu tướng, TS. Phạm Thanh Khiết: Tổng cục CNQP đang chuyển đổi mạnh mẽ tư duy nghiên cứu, phát triển và quy trình quản lý KHCN theo 4 giải pháp chiến lược: Trước hết, thiết kế sản phẩm theo dạng module, phân công chuyên môn hóa: Khi công nghệ thay đổi, chúng ta chỉ cần thay đổi một vài module chứ không phải làm lại cả phương tiện. Đồng thời, một sản phẩm là sự kết hợp từ viện nghiên cứu, các đơn vị sản xuất sản phẩm, bán thành phẩm với sự phân công chuyên môn hóa cao, rút ngắn thời gian nghiên cứu, sản xuất. Hai là, ứng dụng công nghệ mô phỏng số và bản sao số: Tăng cường ứng dụng các phần mềm mô phỏng và công nghệ bản sao số. Phương tiện được đánh giá trên phần mềm mô phỏng trước khi thử nghiệm thực địa. Ba là, chấp nhận rủi ro và rút ngắn thời gian đưa vào thử nghiệm: Tổng cục đã và đang áp dụng các cơ chế đặc thù trong triển khai nhiệm vụ KHCN theo quy định tại Nghị định số 08/2025/NĐ-CP. Trong đó, chế tạo nhanh các mẫu nguyên lý, đưa ra đánh giá thử nghiệm, xin ý kiến đơn vị sử dụng để tiếp tục cải tiến. Do đó, thời gian đánh giá sản phẩm mẫu rút ngắn còn từ 3-4 tháng thay vì mất từ 2-3 năm như trước đây. Bốn là, huy động sự tham gia của các tổ chức trong hệ sinh thái: PTKNL là sản phẩm lưỡng dụng, nhiều tổ chức, doanh nghiệp trong nước đã nghiên cứu và làm chủ một số công nghệ lõi. Do đó, việc huy động các tổ chức, doanh nghiệp trong hệ sinh thái sẽ giúp rút ngắn đáng kể thời gian nghiên cứu, phát triển sản phẩm.
PV: Tôi được biết, đã có những "tín hiệu vui" trong việc nghiên cứu, phát triển PTKNL ở Tổng cục CNQP?
Thiếu tướng, TS. Phạm Thanh Khiết: Thẳng thắn nhìn nhận, để xây dựng hệ sinh thái PTKNL trong Tổng cục CNQP, còn rất nhiều việc phải làm và nhiều khó khăn, thách thức cần vượt qua. Nhưng kết quả đạt được bước đầu đã tạo động lực rất lớn để chúng tôi phấn đấu vươn lên. Thông tin với nhà báo, một số đơn vị của Tổng cục có những bước đi đúng hướng trong lĩnh vực này, như: Viện Thiết kế tàu quân sự đã chế tạo thành công một số mẫu USV; Nhà máy Z113, Z131 đã phát triển một số mẫu UAV quốc phòng, kinh tế; Nhà máy Z111 đã có kết quả bước đầu trong phát triển các dòng UGV quân sự…
"Xây dựng hệ sinh thái sản xuất PTKNL hoàn chỉnh, tự chủ toàn diện, làm chủ toàn bộ chuỗi giá trị. Xây dựng ngành công nghiệp không người lái trở thành trụ cột kinh tế công nghệ cao, đóng góp quan trọng vào doanh thu của Tổng cục CNQP và bảo đảm vững chắc quốc phòng, an ninh quốc gia".
(Thiếu tướng, TS. Phạm Thanh Khiết)
PV: Từ thực tế triển khai nghiên cứu, chế tạo và thử nghiệm trong thời gian qua, theo đồng chí, trong giai đoạn tiếp theo, Tổng cục CNQP cần làm gì để tạo ra sự bứt phá thực chất?
Thiếu tướng, TS. Phạm Thanh Khiết: Thời gian qua, một số đơn vị trong Tổng cục đã có những kết quả bước đầu trong nghiên cứu PTKNL, tuy nhiên nhìn chung mới ở giai đoạn "mày mò - tiếp cận; manh mún - tự phát". Trong giai đoạn tiếp theo, chúng ta cần phải chuyển sang giai đoạn "tập trung, chuẩn hóa, quy mô hóa và tối ưu hóa". Lộ trình mà Tổng cục xác định là trong năm 2026-2027, làm chủ một số công nghệ nền tảng, tỷ lệ nội địa hóa sản phẩm 40-50%. Giai đoạn 2028-2030, làm chủ một số công nghệ lõi, hàm lượng khoa học cao; tăng tỷ lệ nội địa hóa sản phẩm đạt 70-80%. Tầm nhìn đến năm 2035, làm chủ hoàn toàn công nghệ nền, công nghệ lõi thiết kế, chế tạo của PTKNL.
TẠO NĂNG LỰC, ĐI VÀO THỰC CHẤT
PV: Một lĩnh vực mang tính liên ngành và bùng nổ công nghệ như PTKNL chắc chắn đòi hỏi nguồn nhân lực rất khác. Tổng cục CNQP đặt ra yêu cầu gì đối với đội ngũ cán bộ khoa học - kỹ thuật (KHKT) để đáp ứng được nhiệm vụ này, thưa đồng chí?
Thiếu tướng, TS. Phạm Thanh Khiết: Máy móc hay linh kiện dù hiện đại đến đâu thì con người vẫn là yếu tố quyết định. Để làm chủ lĩnh vực PTKNL, Tổng cục CNQP không chỉ cần những kỹ sư giỏi về cơ khí hay điện tử đơn thuần, mà đang định hình đội ngũ cán bộ KHKT mới dựa trên 3 chuẩn mực cốt lõi: tư duy liên ngành và hệ thống; năng lực làm chủ phần mềm và AI; tính chủ động, nhạy bén với xu hướng công nghệ toàn cầu.
PV: Thưa đồng chí, rõ ràng để tạo nên một hệ sinh thái công nghiệp không người lái hoàn chỉnh và bền vững, không một đơn vị riêng lẻ nào có thể làm hết được. Sự phối hợp giữa các viện nghiên cứu, nhà máy chế tạo, cơ sở đào tạo và các doanh nghiệp trong - ngoài Quân đội có tầm quan trọng như thế nào?
Thiếu tướng, TS. Phạm Thanh Khiết: Điểm mấu chốt để chuyển từ các "dự án nghiên cứu nhỏ lẻ" sang một "ngành công nghiệp thực sự" đó là phải đi cùng nhau trong một hệ sinh thái khép kín và gắn kết chặt chẽ. Mô hình hệ sinh thái công nghiệp không người lái mà Tổng cục CNQP đang hướng tới được xây dựng dựa trên thế "kiềng 3 chân", gồm: các viện nghiên cứu và trường đại học: Đây là nơi tập trung nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu làm chủ các công nghệ lõi (thuật toán AI, vật liệu thế hệ mới, mật mã học) và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Còn các nhà máy CNQP và doanh nghiệp dân sinh thực hiện chuyển giao các mẫu thiết kế thử nghiệm thành sản phẩm hàng loạt đạt tiêu chuẩn quân sự, đảm bảo độ tin cậy và khả năng cung ứng quy mô lớn. Cuối cùng là đơn vị sử dụng đưa ra bài toán thực tế và đánh giá phản hồi về tính năng kỹ - chiến thuật sản phẩm.
PV: Theo đồng chí, đâu là "những việc cần làm ngay" để PTKNL thực sự trở thành một năng lực của CNQP?
Thiếu tướng, TS. Phạm Thanh Khiết: Theo tôi, có ba việc cần phải làm đồng thời. Thứ nhất, tiếp tục bám sát sự phát triển của công nghệ và xác định đúng hướng ưu tiên. Thứ hai, tập trung làm chủ một số công nghệ nền tảng và xây dựng được đội ngũ đủ năng lực. Đây là công việc không thể làm trong một sớm một chiều, nhưng nếu không bắt đầu từ bây giờ thì sẽ khó về sau. Thứ ba là gắn nghiên cứu với thực tiễn. Sản phẩm phải được thử nghiệm, đánh giá, hoàn thiện và có khả năng nâng cấp. Qua mỗi chương trình, mỗi sản phẩm, chúng ta phải tích lũy thêm năng lực, làm chủ công nghệ, phát triển PTKNL trong Tổng cục CNQP.
PV: Nhìn về phía trước, đồng chí kỳ vọng điều gì vào sự bứt phá của lĩnh vực PTKNL trong Tổng cục CNQP? Và thông điệp đồng chí muốn gửi gắm tới đội ngũ cán bộ, kỹ sư trẻ đang trực tiếp theo đuổi lĩnh vực đầy thách thức nhưng cũng rất đỗi tự hào này?
Thiếu tướng, TS. Phạm Thanh Khiết: Tôi tin tưởng và kỳ vọng, Tổng cục CNQP sẽ hoàn toàn làm chủ một hệ sinh thái PTKNL, từ nghiên cứu, thiết kế đến chế tạo, sản xuất và nâng cấp sản phẩm. Một hệ sinh thái mang đậm dấu ấn trí tuệ CNQP, đủ sức bảo vệ vững chắc chủ quyền Tổ quốc trên không, trên đất liền và trên biển, đồng thời khẳng định vị thế của CNQP Việt Nam trên bản đồ công nghệ quân sự thế giới.
Đứng trước bước ngoặt lịch sử của ngành CNQP, trọng trách không chỉ là theo kịp thế giới, mà là tạo nên bước đột phá cho Quân đội ta. Tôi rất mong muốn đội ngũ cán bộ, kỹ sư trẻ đang trực tiếp theo đuổi lĩnh vực này hãy "Bứt phá tư duy - tiên phong công nghệ": Đột phá qua các giai đoạn trung gian bằng cách tiếp cận thẳng vào các công nghệ lõi. Không thỏa hiệp với "lắp ráp" mà phải làm chủ "bộ não" công nghệ. Và phải chuyển hóa tư duy thành kết quả thực tế với tiến độ nhanh nhất, tinh thần trách nhiệm cao nhất. Các đồng chí phải bản lĩnh trước thử thách, xem sai số là dữ liệu; dám nghĩ khác, dám làm khác, dám dấn thân mở đường ở những nơi chưa có lối đi. Tôi nghĩ, đó chính là cách để xây dựng hệ sinh thái sản xuất PTKNL hoàn chỉnh, tự chủ toàn diện, làm chủ toàn bộ chuỗi giá trị. Xây dựng ngành công nghiệp không người lái trở thành trụ cột kinh tế công nghệ cao, đóng góp quan trọng vào doanh thu của Tổng cục CNQP và bảo đảm vững chắc quốc phòng, an ninh quốc gia.
PV: Trân trọng cảm ơn đồng chí!
HÀ ANH (Thực hiện)