Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt nhấn mạnh vai trò của tự phê bình và phê bình, xem đây là phương thức hữu hiệu để mỗi tổ chức đảng và mỗi cán bộ, đảng viên "tự soi, tự sửa", không ngừng hoàn thiện mình. Trong bài viết đăng trên Báo Nhân Dân số 468, ngày 14/6/1955, Người chỉ rõ: "Tự phê bình và phê bình là thứ vũ khí sắc bén nhất, nó giúp cho Đảng ta mạnh và ngày càng thêm mạnh. Nhờ nó mà chúng ta sửa chữa khuyết điểm, phát triển ưu điểm, tiến bộ không ngừng". Theo Người, mục đích cao nhất của tự phê bình và phê bình không phải để tìm hạn chế, khuyết điểm, công kích, hạ thấp nhau, mà cốt để giúp nhau sửa chữa khuyết điểm, phát huy ưu điểm, dựa trên nguyên tắc chân thành, thẳng thắn, khách quan, có tình đồng chí, không nể nang, né tránh, nhằm củng cố đoàn kết nội bộ, thống nhất trong Đảng. Người yêu cầu, việc tự phê bình và phê bình phải được tiến hành thường xuyên, nghiêm túc, "phê bình việc làm, không phê bình người", phê bình phải đi đôi với sửa chữa, khắc phục; phát huy vai trò nêu gương của cấp ủy, cán bộ chủ trì. Những quan điểm trên thể hiện rõ giá trị nhân văn, tính cách mạng và khoa học trong tư tưởng Hồ Chí Minh, là kim chỉ nam cho việc thực hiện tự phê bình và phê bình trong sinh hoạt chi bộ.
Học tập và làm theo tư tưởng của Người, thời gian qua, các chi bộ trong toàn Đảng đã duy trì nghiêm nền nếp sinh hoạt, thực hiện tự phê bình và phê bình gắn với quán triệt, triển khai thực hiện các nghị quyết, chỉ thị của Đảng về xây dựng, chỉnh đốn Đảng; phát huy dân chủ, tạo không khí thẳng thắn, trách nhiệm, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng và chất lượng đội ngũ đảng viên. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc tự phê bình và phê bình ở một số chi bộ vẫn còn những hạn chế nhất định, như: còn tình trạng nể nang, né tránh, ngại va chạm; tự phê bình còn chung chung, chưa chỉ rõ hạn chế, khuyết điểm; phê bình còn thiếu dũng khí, thiếu tính chiến đấu; chưa gắn chặt với kiểm điểm trách nhiệm cá nhân, chưa đi đôi với biện pháp khắc phục cụ thể, dẫn đến hiệu quả chưa cao.
Trong bối cảnh hiện nay, trước tác động của mặt trái kinh tế thị trường, sự chống phá của các thế lực thù địch và nguy cơ suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ, đảng viên, việc yêu cầu nâng cao chất lượng tự phê bình và phê bình trong sinh hoạt chi bộ càng trở nên cấp thiết. Theo đó, ngày 25/12/2025, Tổng cục Chính trị đã ban hành Hướng dẫn số 5119-HD/CT về "Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ trong Đảng bộ Quân đội trong giai đoạn mới", trong đó nêu rõ: Đưa việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, tự phê bình và phê bình theo Nghị quyết, Kết luận Trung ương 4 khóa XI, XII, XIII trở thành nội dung thường xuyên trong sinh hoạt chi bộ; góp phần xây dựng Đảng bộ Quân đội trong sạch, vững mạnh, mẫu mực, tiêu biểu. Quán triệt mục tiêu yêu cầu trên, mỗi chi bộ phải không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng tự phê bình và phê bình trong sinh hoạt chi bộ trên cơ sở vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh phù hợp với điều kiện, yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Trong đó, tập trung thực hiện tốt một số nội dung sau:
Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, đảng viên về tự phê bình và phê bình. Đây là nội dung có ý nghĩa nền tảng, quyết định trực tiếp đến chất lượng sinh hoạt chi bộ và năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng. Thực tiễn cho thấy, ở đâu cấp ủy và đảng viên nhận thức đầy đủ, đúng đắn về mục đích, ý nghĩa của tự phê bình và phê bình thì ở đó sinh hoạt chi bộ diễn ra dân chủ, thẳng thắn, có chiều sâu. Ngược lại, khi nhận thức còn phiến diện, coi tự phê bình và phê bình là hình thức "kiểm điểm cho xong", thì việc thực hiện thường rơi vào tình trạng nể nang, né tránh, thiếu tính chiến đấu. Do đó, cần thường xuyên đưa nội dung tự phê bình và phê bình vào sinh hoạt chi bộ, sinh hoạt chuyên đề, gắn với việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh cũng như thực hiện các nghị quyết, quy định của Đảng về xây dựng, chỉnh đốn Đảng.
.jpg)
Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện với đại biểu dự Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ II (tháng 2/1951). Ảnh: TL
Hai là, đổi mới nội dung, phương pháp, hình thức sinh hoạt chi bộ gắn với tự phê bình và phê bình. Đổi mới trước hết phải khắc phục tình trạng chung chung, dàn trải, nặng về hành chính. Nội dung cần được chuẩn bị kỹ lưỡng, xác định rõ vấn đề trọng tâm, tránh hình thức, đối phó; tập trung vào việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ của chi bộ và từng đảng viên; làm rõ ưu điểm để phát huy, chỉ ra hạn chế, khuyết điểm để khắc phục. Phương pháp tiến hành phải kết hợp hài hòa giữa "tự soi, tự sửa" với phê bình lẫn nhau, bảo đảm dân chủ, đoàn kết, giúp nhau cùng tiến bộ. Cùng với đó, đổi mới hình thức sinh hoạt chi bộ theo hướng phong phú, thiết thực, phù hợp với đặc điểm, nhiệm vụ của từng chi bộ; khuyến khích kết hợp sinh hoạt thường kỳ với sinh hoạt chuyên đề; tăng cường sinh hoạt theo chuyên đề về tự phê bình và phê bình, bảo đảm mỗi buổi sinh hoạt chi bộ đều tạo được không khí dân chủ, cởi mở, có chiều sâu.
Ba là, kết hợp chặt chẽ tự phê bình và phê bình với công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng. Người chỉ rõ, tự phê bình và phê bình là biện pháp tự sửa chữa từ bên trong, còn kiểm tra, giám sát và kỷ luật là công cụ bảo đảm để những hạn chế, khuyết điểm được nhận diện đầy đủ, xử lý nghiêm minh. Thực tiễn cho thấy, nếu tự phê bình và phê bình không gắn với kiểm tra, giám sát thì dễ rơi vào hình thức, nể nang, né tránh; ngược lại, nếu chỉ chú trọng kiểm tra, kỷ luật mà xem nhẹ tự phê bình và phê bình sẽ dẫn đến tâm lý đối phó, thiếu tự giác. Vì vậy, kết hợp chặt chẽ hai nội dung này là yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ, tăng cường kỷ luật, kỷ cương của Đảng; bảo đảm tính nghiêm minh, công bằng trong sinh hoạt đảng; nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức đảng.
.jpg)
Quang cảnh Đại hội Chi bộ Phòng Tổ chức, Đảng bộ Cục Chính trị (Đảng bộ Tổng cục Công nghiệp quốc phòng) nhiệm kỳ 2025-2027. Ảnh: TUẤN MINH
Bốn là, phát huy vai trò nêu gương của bí thư, phó bí thư chi bộ thực hiện tự phê bình và phê bình trong sinh hoạt chi bộ. Bí thư chi bộ là hạt nhân lãnh đạo, trực tiếp tổ chức và điều hành sinh hoạt, vì vậy, vai trò nêu gương của bí thư chi bộ có ý nghĩa quyết định đến chất lượng tự phê bình và phê bình, tính chiến đấu, tính giáo dục của sinh hoạt chi bộ. Khi bí thư chi bộ tự phê bình một cách thẳng thắn, chân thành, sẽ tạo không khí dân chủ, cởi mở, khuyến khích đảng viên mạnh dạn góp ý, củng cố niềm tin của tập thể đối với sự lãnh đạo của chi bộ. Bên cạnh đó, việc nêu gương của bí thư chi bộ còn thể hiện ở phương pháp và thái độ phê bình đảng viên. Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu phê bình phải "có lý, có tình", phê bình việc làm chứ không công kích cá nhân, nhằm giúp đồng chí mình tiến bộ. Do đó, bí thư chi bộ cần công tâm, khách quan trong đánh giá, xử lý ý kiến phê bình; tránh áp đặt, né tránh hoặc phản ứng cảm tính, qua đó giữ vững đoàn kết, thống nhất trong chi bộ.
Tự phê bình và phê bình theo tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ là nguyên tắc sinh hoạt đảng, mà còn là phương thức quan trọng để xây dựng Đảng về đạo đức, trí tuệ và bản lĩnh chính trị. Vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình sẽ góp phần quan trọng nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của chi bộ, góp phần xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh.
Trung tá, ThS. KHUẤT DUY TIẾN
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Chỉ thị số 50-CT/TW, ngày 23/7/2025 của Ban Bí thư về tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ trong giai đoạn mới.
2. Hướng dẫn số 5119/HD-CT, ngày 25/12/2025 của Tổng cục Chính trị, hướng dẫn một số vấn đề về tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ trong Đảng bộ Quân đội trong giai đoạn mới.
3. Hoàng Thị Lan Phương (2023), "Nâng cao chất lượng công tác tự phê bình và phê bình của giảng viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh", Tạp chí Thiết bị Giáo dục.