Điểm nhấn công nghiệp quốc phòng thế giới năm 2025

SẢN XUẤT TĂNG TRƯỞNG NHANH

Việc tích hợp sâu AI, hệ thống không người lái, vật liệu mới và các công nghệ mũi nhọn khác đã trực tiếp thay đổi thứ hạng các doanh nghiệp CNQP, đồng thời tái định hình cục diện quân sự thế giới. Trọng tâm cạnh tranh đang chuyển nhanh chóng từ "sức mạnh cứng" sang cuộc đua về "năng lực mềm" và khả năng sản xuất thông minh.

Mỹ tiếp tục khẳng định vị thế nền CNQP hàng đầu thế giới, khi những tên tuổi lớn như Lockheed Martin, Boeing, Northrop Grumman Raytheon và General Dynamics thâu tóm hầu hết các công nghệ kỹ thuật đỉnh cao trong chế tạo các hệ thống vũ khí, trang bị (VKTB). Trong khi đó, Nga đạt cột mốc quan trọng trong việc sản xuất hàng loạt máy bay không người lái (UAV) cảm tử Geran, với sản lượng khoảng 100 chiếc mỗi ngày. Mức tăng trưởng đột biến này gấp khoảng 4-5 lần so với năm 2024, bất chấp các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt từ Mỹ và Liên minh châu Âu (EU). Thậm chí Nga còn chủ trương tăng tốc sản xuất UAV cảm tử Geran lên tới 500 chiếc mỗi ngày. Đối với Trung Quốc, nếu tiêm kích J-20 khẳng định năng lực công nghệ và vị thế chiến lược trong cuộc đua máy bay tàng hình, thì J-35A lại thể hiện một hướng đi khác: Mở rộng quy mô, tối ưu chi phí và từng bước hình thành lực lượng máy bay chiến đấu thế hệ thứ 5 với số lượng lớn. Giới chuyên gia đánh giá J-35A chính là "phiên bản tiết kiệm" của tiêm kích F-35, phù hợp với những quốc gia muốn sở hữu công nghệ tàng hình với chi phí thấp hơn. Nếu đạt mục tiêu, Trung Quốc có thể biên chế hàng trăm máy bay J-35A vào trang bị. Ở một phân khúc khác, Công ty DroneShield của Australia ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu tới hơn 400% nhờ các thiết bị áp chế UAV bằng tần số vô tuyến và súng gây nhiễu cầm tay, có khả năng cắt đứt liên kết điều khiển, buộc UAV đối phương phải hạ cánh hoặc rơi tại chỗ.

THỊ TRƯỜNG VŨ KHÍ ĐẠT DOANH THU KỶ LỤC

Song hành với sự sôi động về sản xuất, các nhà thầu quốc phòng lớn cũng đạt doanh thu kỷ lục trong năm qua. Theo báo cáo của Viện Nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI), năm 2025, doanh thu của 100 doanh nghiệp sản xuất vũ khí lớn nhất thế giới đạt 679 tỷ USD, tăng 5,9% so với năm trước. Tăng trưởng doanh thu vũ khí toàn cầu chủ yếu tập trung tại các doanh nghiệp Mỹ và châu Âu. Cụ thể, 39 doanh nghiệp Mỹ góp mặt trong Top 100 đã thu về 334 tỷ USD, tăng 3,8%. Tổng doanh thu của 26 doanh nghiệp châu Âu đạt 151 tỷ USD, tăng 13%. Riêng Czechoslovak Group (Cộng hòa Séc) ghi nhận mức tăng trưởng tới 193%, cao nhất trong tốp 100. Hai tập đoàn của Nga là Rostec và USC đạt tổng doanh thu 31,2 tỷ USD, tăng 23%. Đáng chú ý, lần đầu tiên trong Top 100 có sự góp mặt của 9 doanh nghiệp Trung Đông, với tổng doanh thu 31 tỷ USD, tăng 14%. Tại châu Á, tổng doanh thu của 5 doanh nghiệp Nhật Bản đạt 13,3 tỷ USD, tăng 40%; 4 doanh nghiệp Hàn Quốc có tổng doanh thu 14,1 tỷ USD, tăng 31%. Doanh thu của 3 doanh nghiệp Ấn Độ đạt 7,5 tỷ USD, tăng 8,2%. Đặc biệt, DEFEND ID của Indonesia lần đầu tiên lọt Top 100 với doanh thu đạt 1,1 tỷ USD, tăng 39%.

Vận hành hệ thống chống máy bay không người lái của hãng DroneShield (Australia).   Ảnh: Internet

Trong danh sách các quốc gia xuất khẩu, Mỹ tiếp tục giữ ngôi quán quân, chiếm 43% tổng doanh số toàn cầu, gần gấp 4 lần quốc gia đứng thứ hai là Pháp. Giai đoạn 2020-2024, xuất khẩu vũ khí của Mỹ tăng vọt từ 35% lên 43%, cung cấp cho 107 quốc gia. Năm 2025 cũng đánh dấu kỷ lục của Pháp, với các sản phẩm thế mạnh, như: tàu mặt nước, tàu ngầm, radar, pháo binh, trực thăng và máy bay chiến đấu Rafale. Ở chiều nhập khẩu, lần đầu tiên sau hai thập kỷ, châu Âu đã vượt qua Trung Đông để trở thành khu vực nhập khẩu vũ khí Mỹ nhiều nhất. Top 3 quốc gia nhập khẩu vũ khí Mỹ gồm Saudi Arabia (12%), Ukraine (9,3%) và Nhật Bản (8,8%).

ĐỘT PHÁ TRONG PHÁT TRIỂN VKTB

Thiết bị không người lái tiếp tục giữ ngôi đầu. Các loại UAV của Nga hiện được thiết kế với khả năng đánh chặn tốc độ cao, sử dụng radar tiên tiến, ngắm bắn trên không và độ cơ động vượt trội. UAV vận tải Cento của Mỹ có khả năng hoạt động hoàn toàn tự động, từ khâu nạp hàng đến điều hướng và giao hàng. UAV Jiutian của Trung Quốc có thể mang theo và phóng 100 UAV cỡ nhỏ, bao gồm cả đạn tuần kích. Với kích thước lớn, đóng vai trò thiết bị phóng UAV từ ngoài khu vực tác chiến, triển khai UAV dạng bầy đàn tiến hành trinh sát, tác chiến điện tử và tấn công chính xác. UAV Bramara cảm tử của Indonesia có thể đựng vừa trong ba lô tiêu chuẩn, cơ động phù hợp với hoạt động tác chiến của lục quân. Phương tiện tác chiến mặt đất không người lái (UGV) Marker của Nga được thiết kế để thực hiện nhiều nhiệm vụ, từ giao tranh đến trinh sát; phạm vi hoạt động lên đến 1.000km mà không cần tiếp nhiên liệu thường xuyên; có khả năng phóng tới 100 UAV cảm tử cỡ nhỏ, giúp tăng đáng kể uy lực và tính linh hoạt.

Xe bọc thép TADEAS do Czechoslovak Group (Cộng hòa Séc) sản xuất.     Ảnh: Internet

Sản xuất tên lửa phát triển mạnh. Mỹ vẫn thống trị việc chế tạo và xuất khẩu tên lửa, chiếm 45% tổng doanh số tên lửa có tầm bắn hơn 250km. Theo SIPRI, Mỹ đã xuất khẩu các loại tên lửa tấn công mặt đất tầm xa cho 7 quốc gia và đang chuẩn bị giao hàng cho 13 quốc gia khác. Trong đó, tên lửa Tomahawk (TLAM) được ưa chuộng nhất; "đắt hàng" thứ hai là tên lửa đạn đạo chiến thuật tầm ngắn (ATACMS), do Lockheed Martin sản xuất. Ngoài ra, Mỹ còn xuất khẩu một số tên lửa tấn công mặt đất tầm xa tiên tiến, bao gồm tên lửa tấn công chính xác (PrSM) và tên lửa không đối đất tầm xa (JASSM)... Nga đưa vào trang bị dòng tên lửa không đối không mới có trang bị đầu đạn hạt nhân thu nhỏ nặng khoảng 60kg. Iskander là một trong những hệ thống tên lửa hiện đại nhất của Nga, có khả năng mang đầu đạn hạt nhân; thử nghiệm thành công tên lửa hành trình hạt nhân 9M730 Burevestnik…

Hình ảnh mô phỏng tàu sân bay PA-NG của Pháp.     Ảnh: Internet

Đột phá trong ngành đóng tàu. Hiện Pháp đang triển khai đóng tàu sân bay hạt nhân PA-NG lớn nhất châu Âu, dự kiến hoàn thành vào năm 2038, nhằm duy trì năng lực răn đe toàn cầu. Hàn Quốc ra mắt thiết kế đầy tham vọng HCX-23 Plus - tàu sân bay tối ưu hóa cho UAV và AI. Trong khi đó, Anh quyết định đầu tư hơn 6 tỷ bảng Anh để hỗ trợ đóng mới 12 tàu ngầm tấn công hạt nhân lớp SSN-AUKUS, tích hợp công nghệ tàng hình và hệ thống   phóng thẳng đứng tiên tiến.

Bên cạnh vũ khí truyền thống, nhiều quốc gia đang theo đuổi chương trình phát triển các loại vũ khí tự hành. Hàng loạt thành tựu công nghệ quân sự mới xuất hiện, như: máy bay ném bom tàng hình B-2 Spirit của Mỹ có khả năng tác chiến tầm xa trong 36 giờ liên tục; hệ thống phòng không S-500 Prometheus của Nga; bom lượn diệt hạm; vũ khí vi sóng và vũ khí siêu vượt âm, tạo lợi thế về tốc độ và khả năng xuyên phá.

HỢP TÁC QUỐC TẾ NÂNG LÊN TẦM CAO MỚI

Tăng cường hợp tác CNQP là một trong những trọng tâm của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Khối này đã xây dựng và hoàn thiện khuôn khổ hợp tác CNQP giữa các nước thành viên thông qua Kế hoạch hành động sản xuất quốc phòng (DPAP), Quỹ đổi mới NATO, Cơ quan Tăng tốc đổi mới quốc phòng khu vực Bắc Đại Tây Dương (DIANA), v.v.. Đây được coi là bước tiến quan trọng của NATO khi chuyển từ hợp tác tự phát sang liên minh công nghiệp - công nghệ thống nhất.

Châu Âu đang bước vào giai đoạn "liên kết sức mạnh" trong các công nghệ then chốt. Ở lĩnh vực nghiên cứu phát triển tiêm kích thế hệ thứ sáu, châu Âu hình thành hai hướng hợp tác lớn là dự án Hệ thống tác chiến không quân tương lai (FCAS) do Pháp, Đức và Tây Ban Nha thúc đẩy, tập trung vào các module như nền tảng không người lái và "đám mây" tác chiến, cùng với Chương trình tác chiến không quân toàn cầu (GCAP) do Anh dẫn dắt, với sự tham gia của Italia, Nhật Bản và các đối tác khác, nghiên cứu radar thế hệ mới và vật liệu tàng hình. Châu Âu thành lập Liên doanh Eurofighter GmbH, gồm 4 tập đoàn lớn là BAE Systems, Airbus Defence & Space và Leonardo. Eurofighter Typhoon là dự án sản xuất máy bay tiêm kích thế hệ thứ 4 với tỷ lệ cổ phần đóng góp lần lượt là 33%, 33%, 21% và 13%. Tuy chưa thể quay lại thời hoàng kim nhưng chỉ tính riêng 127 máy bay Eurofighter Typhoon từ các đơn đặt hàng gần đây có thể giúp liên doanh này tăng tốc sản xuất lên 20 chiếc/năm và duy trì tốc độ này ít nhất là đến đầu thập niên 2030.

Tiêm kích Eurofighter Typhoon do Liên doanh Eurofighter GmbH của châu Âu sản xuất.      Ảnh: Internet

Tại Trung Đông, các nhà thầu quốc phòng của Pháp như Naval Group, MBDA và Constructions Mécaniques de Normandie (CMN), đang "đổ bộ" vào Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE). Đây được coi là "nước cờ" thông minh của UAE để tận dụng công nghệ của Pháp, trong khi vẫn giữ các lựa chọn mở với các cường quốc khác. Ngược lại, Pháp tận dụng thời điểm này để tái khẳng định vị thế ở UAE.

Có thể thấy, năm 2025 đã định hình lại cấu trúc CNQP toàn cầu, nơi công nghệ cao và hệ thống tự hành trở thành yếu tố chi phối. Sự đan xen giữa sức mạnh của các cường quốc và sự vươn lên của các quốc gia mới cho thấy CNQP thế giới sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ về quy mô và tính chất trong những năm tới.

Đại tá ĐOÀN MẠNH HÙNG