SỰ ĐA DẠNG CỦA THỊ TRƯỜNG UAV
Hiện nay, Trung Quốc khẳng định vị thế dẫn đầu ngành công nghiệp UAV toàn cầu, kiểm soát khoảng 80-90% thị trường; đồng thời, thống trị nguồn cung vật liệu thiết yếu để sản xuất linh kiện UAV. Thị trường UAV của Trung Quốc rất đa dạng và phong phú với nhiều loại thuộc các phân khúc, với mức giá dao động từ vài trăm USD cho các sản phẩm quân sự/dân sự cỡ nhỏ, đến hàng chục nghìn USD cho các mẫu UAV cảm tử quân sự chuyên dụng và hàng triệu USD cho các dòng UAV vũ trang hạng trung tầm hoạt động xa.
.jpg)
UAV WZ-7 Soaring Dragon của Trung Quốc. Ảnh: Internet
Trong lĩnh vực quân sự, Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLA) định hình vai trò của UAV trong khuôn khổ "tác chiến thông minh hóa". UAV được PLA sử dụng trinh sát, thông tin liên lạc, tác chiến điện tử, tấn công chống bức xạ, chế áp hệ thống phòng không đối phương, tấn công bầy đàn áp đảo và tác chiến trinh sát - tấn công tích hợp. Hiện, các quân chủng và Bộ Tư lệnh chiến khu của PLA đều sử dụng UAV trong các hoạt động nằm dưới ngưỡng xung đột vũ trang. Nổi bật là các dòng UAV tầm trung và tầm cao như BZK-001, BZK-006 hay các siêu UAV cánh liền thân như WZ-X được triển khai cho các nhiệm vụ trinh sát sâu, kết nối dữ liệu với hệ thống C4ISR để hỗ trợ pháo tầm xa và tên lửa chiến thuật. Trong đó, WZ-7 Soaring Dragon chạy bằng động cơ phản lực, phục vụ cả Không quân và Hải quân Trung Quốc, thực hiện nhiệm vụ ở biển Hoa Đông và Biển Đông. Biến thể của WZ-7 được tối ưu hóa cho nhiệm vụ giám sát trên biển, cung cấp dữ liệu mục tiêu cho tên lửa chống hạm. WZ-8 là UAV trinh sát cận không gian, còn WZ-9 Divine Eagle có thiết kế thân kép, sải cánh gần 45m, được trang bị các radar quét ngang cỡ lớn để phát hiện tàu thuyền, máy bay và các mục tiêu tàng hình. Hải quân cũng tích hợp trực thăng không người lái như V750 và trung đoàn UAV mang tên lửa tầm xa; sử dụng UAV cho các hoạt động trinh sát - giám sát hàng hải liên tục. Ngoài ra, Trung Quốc còn phát triển UAV trinh sát kiêm tấn công Feyi có khả năng phóng và thu hồi từ tàu ngầm. Hiện, Hải quân nước này cũng đang thử nghiệm một số loại UAV cất cánh thẳng đứng trên các tàu chiến mặt nước.
Trung Quốc khẳng định vị thế dẫn đầu ngành công nghiệp UAV toàn cầu, kiểm soát khoảng 80-90% thị trường; đồng thời, thống trị nguồn cung vật liệu thiết yếu để sản xuất linh kiện UAV.
Trong lĩnh vực UAV dân sự, Trung Quốc cũng thể hiện vị thế thống trị tuyệt đối thị trường toàn cầu. Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Trung Quốc, nước này đang nắm giữ từ 80-90% sản lượng UAV, chiếm hơn 60% thị phần tiêu thụ và sở hữu hơn 70% lượng bằng sáng chế UAV trên thế giới. Từ lĩnh vực bảo vệ thực vật trong nông nghiệp đến phân phối logistics, cứu hộ khẩn cấp đến hạ tầng đô thị, UAV trở thành trụ cột cốt lõi của nền kinh tế tầm thấp của Trung Quốc. Theo thống kê, quy mô thị trường kinh tế tầm thấp của nước này đạt 1,5 nghìn tỷ nhân dân tệ vào năm 2025, dự kiến vượt mốc 3,5 nghìn tỷ nhân dân tệ vào năm 2035. Trong đó, Thâm Quyến được mệnh danh là "thủ phủ UAV" của Trung Quốc và thế giới nhờ hệ sinh thái công nghệ hàng không tầm thấp cực kỳ phát triển. Các doanh nghiệp hàng đầu như DJI nổi bật với dòng flycam DJI Mavic và DJI Air dùng để chụp ảnh, quay phim phổ thông và chuyên nghiệp; DJI Agras (T40, T50) chuyên dùng trong lĩnh vực nông nghiệp, hỗ trợ phun thuốc trừ sâu, bón phân, gieo hạt; DJI Matrice (Matrice 300/350 RTK) tích hợp cảm biến đa dạng, chuyên dùng cho các nhiệm vụ khảo sát địa hình, cứu hỏa. Trong lĩnh vực vận tải hạng nặng và logistics phải kể đến các sản phẩm của EHang Holdings, nổi bật là UAV EHang Falcon dùng để giao hàng đô thị, giúp tối ưu hóa thời gian, chi phí...
.jpg)
UAV Cửu Thiên do Tập đoàn AVIC thiết kế và phát triển. Ảnh: Internet
Trong phát triển UAV lưỡng dụng, Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Trung Quốc (AVIC) dẫn đầu về năng lực sản xuất, với các sản phẩm nổi bật như Wing Loong. Đây vừa là UAV trinh sát và tấn công tầm xa mang theo tên lửa, đồng thời được điều chỉnh thiết kế để phục vụ cứu trợ khẩn cấp, giám sát thiên tai, khảo sát địa hình, cứu hộ hàng hải và tạo mưa nhân tạo. UAV Qimingxing 50 chạy bằng năng lượng mặt trời, dùng trong các nhiệm vụ do thám tầm cao kéo dài, thay thế một phần vệ tinh; còn trong dân sự, được sử dụng để chuyển tiếp tín hiệu liên lạc, giám sát cháy rừng và trắc địa môi trường. Các mẫu HH-100 và Haiyen II chuyên dùng cho vận tải hàng hóa thương mại với tải trọng lên tới 700kg và quan trắc khí tượng. Một số dòng UAV hạng nặng nổi bật khác như TP200 của Công ty Yitong UAV System dùng cho cứu hộ, tuần tra biển hay CY-8 do Tập đoàn Công nghiệp Bắc Trung Quốc (NORINCO) phát triển, được thiết kế tối ưu phục vụ cả mục đích dân sự (vận tải logistics tầm xa, cứu hộ thiên tai) và quân sự (tiếp tế cho khu vực địa hình hiểm trở, cao nguyên, biển, đảo).
UAV lưỡng dụng Qimingxing 50. Ảnh: Internet
ĐỘNG LỰC PHÁT TRIỂN
Ngành công nghiệp UAV Trung Quốc có bước phát triển nhảy vọt là do hội tụ các điều kiện thuận lợi sau:
Thứ nhất, năng lực nội sinh và chính sách hỗ trợ của chính phủ. Trung Quốc duy trì lợi thế lớn về sản xuất nhờ chuỗi cung ứng tích hợp theo chiều dọc, được hình thành qua nhiều năm với sự trợ cấp và đầu tư của nhà nước. Cục Hàng không Dân dụng, Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin đã ban hành hàng loạt chính sách kèm với ưu đãi nhằm thúc đẩy sự tăng trưởng của ngành công nghiệp UAV. Chính sách "Quân - dân sự kết hợp" càng củng cố hơn sự phát triển mạnh mẽ của ngành này, nhờ đó, những đổi mới trong lĩnh vực UAV thương mại nhanh chóng được ứng dụng vào lĩnh vực quốc phòng, tạo ra các bước phát triển lớn về công nghệ quân sự.
Thứ hai, tính hiệu quả và chi phí. Giá trị chiến lược của UAV Trung Quốc chính là lợi thế về chi phí và chính sách xuất khẩu cởi mở với cách tiếp cận linh hoạt. Điều này giúp UAV Trung Quốc tiếp cận với rất nhiều khách hàng ở khu vực châu Á, Trung Đông, châu Phi... UAV giá rẻ Trung Quốc cho phép các quốc gia tầm trung, các nước nhỏ sở hữu những năng lực vốn trước đây chỉ dành cho các nước có trình độ công nghệ cao, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận sức mạnh không quân.
Thứ ba, kiểm soát chuỗi cung ứng nền tảng sản xuất UAV. Trung Quốc nắm quyền kiểm soát đối với sản xuất và chế biến đất hiếm - nguyên liệu thiết yếu phục vụ sản xuất động cơ điện, cảm biến và hệ thống dẫn đường. Nhờ đó, nước này tạo dựng ảnh hưởng thông qua việc xuất khẩu UAV hoàn chỉnh và cung cấp nguyên liệu đầu vào quan trọng cho các nhà sản xuất UAV trên toàn thế giới.
Sự bùng nổ của ngành công nghiệp UAV Trung Quốc là một phần trong chiến lược nhằm tái định hình cấu trúc công nghệ và địa chính trị toàn cầu, tạo ra bước ngoặt mang tính chuyển đổi trong cục diện quốc phòng thế giới.
Thứ tư, cơ sở công nghiệp sản xuất UAV hoàn chỉnh. Trung Quốc có nền tảng công nghiệp nội địa tích hợp, hiệu quả và quy mô. Ngành công nghiệp UAV Trung Quốc bao gồm các nhà cung cấp phần cứng và phần mềm ở khâu thượng nguồn, các nhà sản xuất lắp ráp hoàn thiện UAV ở khâu trung nguồn và các đơn vị triển khai ứng dụng ở khâu hạ nguồn. Trong đó, các tập đoàn nhà nước đóng vai trò trụ cột trong sản xuất, được hậu thuẫn bởi mạng lưới kết hợp giữa nghiên cứu, học thuật và công nghiệp.
Sự bùng nổ của ngành công nghiệp UAV Trung Quốc là một phần trong chiến lược của Bắc Kinh nhằm tái định hình cấu trúc công nghệ và địa chính trị toàn cầu, tạo ra bước ngoặt mang tính chuyển đổi trong cục diện quốc phòng thế giới. Thông qua sự kết hợp giữa năng lực công nghiệp, lợi thế về chi phí, chiến lược xuất khẩu và khả năng kiểm soát các chuỗi cung ứng trọng yếu, Trung Quốc đã thay đổi đáng kể khả năng tiếp cận và sự phân phối các công nghệ quân sự tiên tiến, đồng thời hình thành hệ sinh thái công nghệ song song và tạo ra các hình thức phụ thuộc địa chính trị mới.
NGUYỄN THÚY