Nhìn lại lịch sử, xã Minh Quán, huyện Trấn Yên (tỉnh Hoàng Liên Sơn cũ), nay là xã Trấn Yên, tỉnh Lào Cai, là nơi được chọn để xây dựng Nhà máy Z1 (nay là Z111) - đơn vị sản xuất vũ khí bộ binh đầu tiên của ngành Quân giới. Đến năm 1979, trước yêu cầu bảo vệ biên giới phía Bắc, Bộ Quốc phòng quyết định di chuyển Nhà máy Z111 vào Thanh Hóa. Phần còn lại tại Yên Bái là các thiết bị sản xuất máy và phụ tùng cơ khí. Ngày 31/3/1981, Tổng Tham mưu trưởng ký Quyết định số 104/QĐ-TM tách bộ phận này để thành lập Nhà máy Z183 trực thuộc Tổng cục Kỹ thuật. Ngày 31/3 chính thức trở thành ngày truyền thống của Z183.
Trải qua các giai đoạn phát triển, với tinh thần đoàn kết và nỗ lực không ngừng, Z183 đã từng bước vượt qua mọi khó khăn, thử thách, khẳng định vị thế một doanh nghiệp quốc phòng - an ninh nòng cốt. Trong giai đoạn 1981-1987, dù điều kiện cơ sở vật chất cũ kỹ, xuống cấp và tình hình tài chính khó khăn, Nhà máy đã có những quyết sách chiến lược về sản phẩm. Tận dụng năng lực công nghệ, bám sát nhu cầu thị trường, Nhà máy đã nghiên cứu thiết kế, sản xuất và cung cấp hàng nghìn máy công cụ cho Quân đội và nền kinh tế quốc dân như: máy tiện TT15, T616, T616M, T320; máy phay, tiện kết hợp PT80, máy phay đầu đứng; máy cán thép, máy đánh rỉ và sơn đạn; máy làm pin, máy gia công gỗ; nồi hơi; lò đúc hồ quang điện 0,5T; đặc biệt là máy chải đay - loại máy lớn có cơ cấu phức tạp và độ chính xác cao... Những năm sau đó (1987-1999), dù trải qua việc sáp nhập rồi giải thể Xí nghiệp Liên hợp cơ khí 7983, Nhà máy vẫn kiên trì tìm hướng đi mới qua việc sản xuất các loại phụ tùng xe đạp, dụng cụ ngành cơ khí, máy chế biến gỗ, hộp số thủy, dụng cụ cơ khí và thiết bị ngành dầu khí bằng thép không gỉ.
.jpg)
Trung tướng Lê Văn Hướng, Cục trưởng Cục Quân lực (nay là Phó Tổng Tham trưởng QĐND Việt Nam), kiểm tra sản phẩm quốc phòng do Nhà máy Z183 sản xuất (năm 2025). Ảnh: MAI PHƯƠNG
Giai đoạn 1999-2016, được ghi nhận là bước khởi đầu cho sự phát triển của Z183. Nhà máy được giao các dự án chế tạo đạn pháo chiến dịch (122-Đ74, 130-M46, 152-Đ74); dự án sản xuất và sửa chữa đạn cao xạ 37, 57mm; Dự án I… Việc đầu tư vào dự án chế tạo đạn phản lực 122 trước đó đã giúp Nhà máy có bước chuyển mình mạnh mẽ từ sản xuất cơ khí và chi tiết súng bộ binh sang sản xuất, sửa chữa các loại đạn pháo và linh kiện tên lửa.
Song song với đó, Đảng ủy, chỉ huy Nhà máy mạnh dạn đổi mới tư duy, đẩy mạnh sản xuất kinh tế. Nhà máy cắt giảm các mặt hàng nhỏ lẻ, giá trị thấp để tập trung phát triển các sản phẩm chủ lực có thương hiệu như trụ nước, van nước phòng cháy chữa cháy, phụ kiện ngành điện, bếp nướng, đèn và hộp sắt xuất khẩu... Kết quả là năm 2016, giá trị sản xuất và doanh thu của Nhà máy tăng 335% so với năm 2010, thu nhập bình quân tăng 241%, đời sống người lao động được cải thiện rõ rệt.
Từ năm 2016 đến nay, Đảng ủy, chỉ huy Nhà máy tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo đẩy mạnh phát triển sản xuất quốc phòng và kinh tế, tạo nên hai trụ cột vững chắc trong sản xuất, kinh doanh. Nhà máy đã chủ trì và phối hợp với các viện nghiên cứu triển khai nhiều đề tài, nhiệm vụ khoa học, sửa chữa thành công nhiều loại đạn pháo mới. Đến nay, Z183 đã làm chủ công nghệ chế tạo phần cơ khí đạn phản lực 122; cụm động cơ TL vác vai, TL phá rào và các loại đạn pháo đến kích cỡ 155mm. Tại Triển lãm Quốc phòng Quốc tế Việt Nam 2024, Nhà máy đã ký kết được hợp đồng xuất khẩu bán thành phẩm đạn pháo với giá trị lớn. Về sản xuất kinh tế, Nhà máy phát triển 2 nhóm chủ lực là sản phẩm phòng cháy chữa cháy và hộp sắt bảo quản đạn xuất khẩu. Trong đó, các sản phẩm phòng cháy chữa cháy như: trụ 2 cửa, 3 cửa, các loại họng tiếp nước, van nước, bình bột chữa cháy, bình chữa cháy CO2, bình chữa cháy gốc nước, chai chữa cháy, bình cầu chữa cháy tự động, bình chữa cháy xe đẩy... đã khẳng định thương hiệu trên thị trường. Còn hộp bảo quản đạn, với sản lượng khoảng 2 triệu hộp mỗi năm, sản phẩm của Nhà máy đã có mặt tại Mỹ, Canada, EU, Trung Đông, Singapore, Australia, Nam Phi… đưa Z183 trở thành nhà sản xuất lớn nhất cả nước trong phân khúc này.
.jpg)
Lãnh đạo, chỉ huy Nhà máy Z183 và lãnh đạo, chỉ huy Trường Cao đẳng CNQP trao biên bản hợp tác đào tạo nguồn nhân lực. Ảnh: PHƯƠNG MAI
Sự tăng trưởng đột phá về chỉ số kinh tế giai đoạn này là minh chứng cho năng lực quản trị hiệu quả của Nhà máy: doanh thu tăng 22%/năm, doanh thu xuất khẩu tăng 35%/năm. Trong đó năm 2024 và 2025, tổng doanh thu của Nhà máy vượt mốc 1.000 tỷ đồng, giá trị tăng thêm 19%/năm, nộp ngân sách tăng 33,5%/năm, lợi nhuận tăng 31,5%/năm; thu nhập bình quân người lao động tăng 12%/năm. Để đạt được mức tăng trưởng này, Nhà máy đã tập trung nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp, sắp xếp tinh gọn dây chuyền, cơ cấu lại nhiệm vụ các phân xưởng; thu hút, trọng dụng nhân tài và đẩy mạnh chuyển đổi số. Việc áp dụng trả lương 3P, KPI và xây dựng văn hóa doanh nghiệp với bộ quy tắc ứng xử cụ thể cũng tạo động lực mạnh mẽ, gắn thành tích thi đua với quyền lợi thiết thực của cán bộ, công nhân viên, người lao động. Với thành tích đạt được, Nhà máy Z183 đã được Đảng, Nhà nước tặng nhiều phần thưởng cao quý như: Huân chương Lao động hạng Ba (năm 2006), hạng Nhất (năm 2021). Nhân kỷ niệm 45 năm Ngày truyền thống, Nhà máy được tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhất.
Phát huy truyền thống 45 năm xây dựng và phát triển, trong giai đoạn mới, Đảng ủy, chỉ huy Nhà máy Z183 xác định mục tiêu "Đột phá phát triển Nhà máy lên một tầm cao mới trong giai đoạn 2025-2030". Nhà máy quyết tâm đổi mới tư duy, chủ động ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; sắp xếp, cơ cấu lại doanh nghiệp ngày càng tinh, gọn, mạnh... Xây dựng Nhà máy có công nghệ theo hướng hiện đại, đủ năng lực sản xuất, sửa chữa tất cả các loại đạn pháo có trong trang bị và xuất khẩu; duy trì tốp đầu về sản phẩm phòng cháy chữa cháy ở trong nước và có sản phẩm xuất khẩu. Nhà máy phấn đấu trở thành nhà cung cấp lớn nhất thế giới về sản phẩm bao gói, bảo quản đạn dược, góp phần xây dựng ngành CNQP Việt Nam tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại, gắn kết chặt chẽ và trở thành mũi nhọn của công nghiệp quốc gia.
Thượng tá PHAN QUANG PHÚC
Giám đốc Nhà máy Z183, Tổng cục Công nghiệp quốc phòng