Trước yêu cầu bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN trong tình hình mới, nhất là trong bối cảnh xung đột vũ trang và các thách thức an ninh phi truyền thống trên thế giới ngày càng diễn ra gay gắt, chứa đựng nhiều yếu tố bất ngờ, việc xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại là yêu cầu cấp thiết hiện nay. Để thực hiện nhiệm vụ chiến lược này có vai trò rất quan trọng của các cơ sở công nghiệp quốc phòng (CNQP), nơi từng ngày, từng giờ thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu, chế thử, sản xuất, sửa chữa, cải tiến, hiện đại hóa các loại vũ khí, trang bị kỹ thuật phục vụ bộ đội huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu.
Là một trong những cơ sở CNQP nòng cốt trực thuộc Tổng cục CNQP, Nhà máy Z131 có bề dày truyền thống, kinh nghiệm sản xuất vũ khí, đạn dược. Đặc biệt, kế thừa và phát huy kinh nghiệm từ các thế hệ trước, trong hơn 10 năm trở lại đây, Nhà máy đã nghiên cứu thiết kế, chế thử, ổn định công nghệ, sản xuất loạt "0" và sản xuất ổn định nhiều chủng loại vũ khí, trang bị, trong đó có trên 30 sản phẩm mới. Điển hình là một số sản phẩm có yêu cầu kỹ thuật, hàm lượng khoa học, công nghệ cao như: sản phẩm I, TL-01; sản phẩm chống tăng xuyên giáp phản ứng nổ Đ29; sản phẩm Đ30; đầu nổ T01 đối hải; sản phẩm phá vật cản FB1; sản phẩm Đ17, Đ7 phiên bản mới; sản phẩm U và R8... Các sản phẩm có độ ổn định, tin cậy cao, được bộ đội tin tưởng, sử dụng hiệu quả trong huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu.
Có thể nói, hơn 10 năm qua là hành trình của đổi mới sáng tạo và phát triển vượt bậc. Trong đó, năm 2022, Nhà máy tham gia hoàn thiện thiết kế, làm chủ công nghệ chế tạo 2 sản phẩm chống tăng thế hệ mới Đ29 và Đ30. Để kịp thời hoàn thành nhiệm vụ trọng điểm, cấp bách này, Nhà máy đã chủ động phối hợp, hỗ trợ kinh phí cho Viện Vũ khí nghiên cứu, ổn định công nghệ xuyên thép đạn chống tăng thế hệ mới. Nét nổi bật là hiện nay, rất ít nước trên thế giới có thể làm chủ được thiết kế và công nghệ chế tạo các sản phẩm này. Nhờ đảm bảo tốt tổ chức, công nghệ, vật tư, nguyên liệu phục vụ sản xuất, Nhà máy đã sản xuất, sửa chữa, tổng lắp, nghiệm thu trên 1,2 triệu sản phẩm quốc phòng, gấp hơn 3,5 lần tổng sản lượng 10 năm trước đó. Đáng chú ý là, Nhà máy đã thực hiện tổng lắp nhiều sản phẩm I, T01 tham gia bắn thử nghiệm, nghiệm thu kết thúc dự án đạt kết quả tốt, được Bộ Quốc phòng khen thưởng.
Không chỉ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ sản xuất quốc phòng thường xuyên, Nhà máy còn nêu cao tinh thần chủ động, sáng tạo, vượt khó, hoàn thành xuất sắc nhiều nhiệm vụ mới, đột xuất, phức tạp, như chủ trì sản xuất loạt "0", loạt lớn 40 sản phẩm vũ khí, đạn có uy lực chiến đấu cao, phục vụ bộ đội huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu… Các loại vũ khí, trang bị do Nhà máy sản xuất phù hợp với yêu cầu tác chiến của các quân binh chủng; từng bước làm chủ, thay thế một số loại vũ khí phải nhập ngoại; tính năng chiến kỹ thuật tương đương với vũ khí cùng loại của các nước tiên tiến trên thế giới, góp phần đưa Việt Nam vào danh sách số ít các quốc gia trên thế giới có thể tự chủ sản xuất, sửa chữa hầu hết các loại vũ khí, khí tài, đạn dược trang bị cho sư đoàn bộ binh đủ quân; giúp tiết kiệm hàng trăm tỷ đồng cho ngân sách Nhà nước. Chất lượng các sản phẩm vũ khí, trang bị do Nhà máy sản xuất được các đơn vị sử dụng trong toàn quân và Thủ trưởng Bộ Quốc phòng đánh giá cao, được Thủ tướng Chính phủ khen thưởng.
Đoàn công tác Ủy ban Quốc phòng và An ninh của Quốc hội khảo sát thẩm tra Dự án Luật Công nghiệp quốc phòng, an ninh và động viên công nghiệp tại Nhà máy Z131 (tháng 7/2023). Ảnh: BẢO LÂM
Bên cạnh nhiệm vụ chính trị, phát huy phẩm chất của "Người chiến sĩ trên mặt trận kinh tế", "Người lính xung kích trong công cuộc phát triển kinh tế đất nước", Nhà máy đã tập trung sản xuất 2 nhóm hàng kinh tế có tính lưỡng dụng cao là vật liệu nổ công nghiệp và hàng kinh tế cơ khí chính xác. Đối với lĩnh vực vật liệu nổ công nghiệp, Nhà máy đã chủ động phối hợp giới thiệu sản phẩm mới đến khách hàng trong nước ở các lĩnh vực khai thác đất đá cho làm đường giao thông, công trình ngầm, xây dựng thủy điện; tìm kiếm, đa dạng hóa nguồn nguyên liệu; tổ chức nghiên cứu, chế thử thành công 6 loại thuốc nổ nhũ tương; đầu tư dây chuyền thuốc nổ nhũ tương chất lượng cao do Ba Lan và các nước châu Âu sản xuất, có công suất cao và hiện đại trên thế giới, đảm bảo duy trì sản xuất và tiêu thụ trung bình trên 18.000 tấn vật liệu nổ công nghiệp/năm. Đồng thời, Nhà máy tích cực xúc tiến, mở rộng thị trường xuất khẩu sang Australia và một số quốc gia Đông Nam Á. Thành công này không chỉ giúp Nhà máy giảm bớt phụ thuộc vào thị trường trong nước mà còn nâng cao uy tín và giá trị thương hiệu EME31 trên trường quốc tế. Năm 2024, Nhà máy trở thành đơn vị duy nhất trong cả nước xuất khẩu thành công sản phẩm mồi nổ năng lượng cao MN-31 sang Australia. Đây là thị trường có yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng chỉ tiêu kỹ thuật, môi trường, tạo ra cơ hội mở rộng xuất khẩu vật liệu nổ sang các thị trường khó tính khác như Mỹ và châu Âu. Kết quả này là minh chứng cho năng lực sản xuất tiên tiến và chất lượng sản phẩm của Nhà máy. Hiện nay, đối tác của Nhà máy đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác, từng bước tăng sản lượng tiêu thu hằng năm và đạt 5.200 tấn vào năm 2030, gấp 5 lần so với hiện tại.
Khách tham quan xem thiết bị bay không người lái do Nhà máy Z131 nghiên cứu, chế tạo trưng bày tại Triển lãm Quốc phòng Quốc tế Việt Nam 2024. Ảnh: MẠNH THẮNG
Trong sản xuất cơ khí, từ năm 2016, Nhà máy thành lập bộ phận chuyên trách là Phòng nghiên cứu phát triển, Phân xưởng Cơ khí xuất khẩu. Mạnh dạn, quyết liệt đổi mới, Nhà máy đã xuất khẩu được nhiều sản phẩm cơ khí sang châu Âu, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc với trên 20 đối tác, hơn 250 mã chủng loại sản phẩm; tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng sản phẩm công nghiệp phụ trợ đối với lĩnh vực cơ khí gia dụng, dụng cụ, xe máy, ô tô. Bên cạnh đó, Nhà máy chủ động nghiên cứu phát triển các sản phẩm, thiết bị phục vụ cho giáo dục quốc phòng - an ninh với 20 đầu sản phẩm, như: mô hình súng tiểu liên AK47 huấn luyện và cắt bổ, súng AK47 composite, súng bắn tập laser, giá đặt bia đa năng, mô hình đường đạn, súng trường CKC, lựu đạn, thiết bị tạo tiếng súng và tiếng nổ giả… 10 năm qua, doanh thu sản xuất kinh tế của Nhà máy đạt trên 7.000 tỷ đồng, tăng trưởng bình quân hằng năm trên 15%, chiếm gần 50% trên tổng doanh thu của đơn vị, gấp 2,5 lần so với giai đoạn trước. Z131 còn là một trong những đơn vị đầu tiên của Tổng cục áp dụng hiệu quả các phương pháp Kaizen, 5S, trả lương 3P, góp phần đưa đơn vị trở thành đơn vị tiêu biểu, dẫn đầu Tổng cục CNQP và toàn quân trong phong trào phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật. Trong 10 năm gần đây, Nhà máy đã có trên 400 sáng kiến có giá trị làm lợi lớn, góp phần quan trọng trong việc làm chủ công nghệ sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế.
Quán triệt sâu sắc nghị quyết đại hội Đảng các cấp, nhất là Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Tổng cục CNQP lần thứ XI, trong những năm tới, Nhà máy Z131 quyết tâm hoàn thành tốt và hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ được giao về đẩy mạnh phát triển CNQP, nhất là triển khai có hiệu quả các dự án trọng điểm, nghiên cứu, chế thử và sản xuất thành công nhiều loại vũ khí có uy lực cao, hỏa lực mạnh, có ý nghĩa chiến lược; tập trung phát triển sản xuất kinh tế, hướng mạnh vào xuất khẩu; tạo đột phá về nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ KHCN, phát triển sản phẩm quốc phòng và kinh tế mới. Cùng với đó, Nhà máy sẽ kiện toàn tổ chức, lực lượng phù hợp với quy mô phát triển của Nhà máy, gắn với các chương trình, dự án lớn của Bộ Quốc phòng và Tổng cục, nâng cao năng lực lãnh đạo toàn diện, sức chiến đấu của tổ chức đảng, xây dựng Đảng bộ trong sạch, vững mạnh tiêu biểu, Nhà máy vững mạnh toàn diện "Mẫu mực, tiêu biểu", góp phần xây dựng nền CNQP chủ động, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại. Mục tiêu từ nay đến năm 2030, phấn đấu có từ 4-5 sản phẩm quốc phòng mới được đưa vào trang bị trong Quân đội, tiến tới xuất khẩu được một số sản phẩm quốc phòng. Đặc biệt, trong giai đoạn 2025-2030, Đảng ủy, chỉ huy Nhà máy xác định sẽ tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện tốt 2 khâu đột phá: Thứ nhất, đột phá về kiện toàn, sắp xếp tổ chức lực lượng tinh, gọn, hiệu quả; quyết liệt thực hiện chuyển đổi số và cải cách hành chính; Thứ hai, đột phá trong nghiên cứu KHCN, đổi mới sáng tạo, phát triển VKTBKT mới, có hàm lượng công nghệ cao, có ý nghĩa chiến lược góp phần hiện đại hóa Quân đội.
Có thể khẳng định, những thành tích đạt được trong hơn 10 năm qua chính là cơ sở, là động lực quan trọng để Nhà máy tiếp tục phát huy nội lực, đổi mới sáng tạo vươn lên tầm cao mới, giữ vững vị trí là một trong những đơn vị dẫn đầu phong trào thi đua của Tổng cục CNQP, xứng đáng với danh hiệu đơn vị 3 lần Anh hùng.
Đại tá, TS. NGUYỄN ĐỨC THI
Giám đốc Nhà máy Z131