Lịch sử Nhà máy Z117 nhắc nhớ, cách đây 70 năm, ngày 19/5/1956, Xưởng Quân cụ X10 ra đời trên đất Hạ Lý - Hải Phòng. Càng có ý nghĩa khi X10 là một trong 3 nhà máy đầu tiên do chính cán bộ, công nhân Quân giới tự thiết kế, xây dựng để làm nhiệm vụ sửa chữa, sản xuất vũ khí, quân cụ phục vụ bộ đội huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu. Tự hào ra đời đúng vào ngày sinh nhật Bác, sự kiện này đánh dấu bước khởi đầu của một cơ sở quốc phòng nòng cốt, cũng mở ra hành trình nỗ lực phấn đấu của các thế hệ cán bộ, công nhân viên, người lao động Nhà máy trong sự nghiệp xây dựng và phát triển nền công nghiệp quốc phòng (CNQP) Việt Nam. Từ đây, ngày 19/5 trở thành ngày truyền thống của Nhà máy Z117.
Những ngày đầu thành lập chỉ có vài cỗ máy thô sơ, những người lính thợ chưa hiểu biết nhiều về công việc chế tạo và sản xuất vũ khí, nhưng với tấm lòng yêu nước, say mê sáng tạo, họ đã lấy tà vẹt, đường ray và gỗ rừng làm vật liệu; dùng "nồi gang, than nắm, gió trời" để luyện ra thép, làm vũ khí trang bị cho Quân đội và tham gia sản xuất kinh tế phục vụ dân sinh.
Khi cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, Xưởng X10 đã phải trải qua 4 lần sơ tán di chuyển. Đặc biệt, năm 1966, cuộc tổng di chuyển từ Hải Phòng về xã Sóc Sơn, TP. Hà Nội (địa điểm đóng quân hiện nay của Nhà máy Z117), được tiến hành trong bối cảnh vừa di chuyển, vừa tranh thủ ổn định sản xuất, vừa hoàn thành khối lượng công việc khổng lồ: Kế hoạch sản xuất tăng gấp 2 lần, bao gồm sửa chữa pháo cao xạ, đạn AT (501); sản xuất các loại ngòi lựu đạn, mìn định hướng... Dưới mái nhà tranh vách đất, trong những gian đình chùa nhân dân cho mượn, gần 200 loại vũ khí, khí tài được hoàn thành và lên đường chi viện cho chiến trường; 172 khẩu pháo cao xạ đã được sửa chữa kịp thời. Trên 200.000 quả AT, 60.000 sản phẩm 509B, hàng chục vạn ngòi vướng nổ MIB, thủ pháo mảnh 339A, mìn lõm, lựu cầu, lựu Φ1, đạn cối 160mm, thủy lôi (APS)… đã được cung cấp cho tiền tuyến và nước bạn Lào. Với tinh thần "Tất cả vì miền Nam ruột thịt" và khẩu hiệu "Chiếm lĩnh đỉnh cao năng suất - chất lượng - ngày công", những người thợ Quân giới X10 hăng hái thi đua, đáp ứng kịp thời cho các chiến trường "đánh to, thắng lớn". Với thành tích đặc biệt xuất sắc trong lao động sản xuất, phục vụ chiến đấu, Nhà máy Z117 đã được Đảng và Nhà nước tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhì (các năm 1968, 1969, 1970, 1974); Huân chương Chiến công hạng Ba (năm 1966, 1967), Huân chương Lao động hạng Nhì (năm 1965); Huân chương Lao động hạng Ba (năm 1962)…
.jpg)
Đại tá Đặng Hồng Sơn (thứ 4 từ phải sang), đại diện Nhà máy Z117 đón nhận Cờ thi đua năm 2025 của Bộ Quốc phòng (tháng 12/2025). Ảnh: THÁI ANH
Bước vào giai đoạn xây dựng đất nước và thời kỳ đổi mới, tuy đời sống còn nhiều khó khăn, thiếu thốn, cán bộ, công nhân viên, người lao động Nhà máy luôn tin tưởng và quyết tâm thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao. Đảng ủy, chỉ huy Nhà máy bám sát các nghị quyết của trên về đẩy mạnh phát triển CNQP, tích cực triển khai các giải pháp theo định hướng và mục tiêu phát triển mới.
Những năm gần đây, đối mặt với tình hình dịch bệnh COVID-19, tác động thiên tai, bão lũ và áp lực cạnh tranh gay gắt của cơ chế thị trường, một số đơn hàng xuất khẩu giảm; nhập khẩu vật tư (đặc biệt vật tư đặc chủng), nguyên liệu khó khăn, giá cả biến động tăng do ảnh hưởng của xung đột quân sự, chiến tranh thương mại giữa các nước lớn… Đảng ủy, chỉ huy Nhà máy đã lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức sản xuất khoa học, chặt chẽ, đảm bảo tiến độ, chất lượng, tận dụng mọi thời cơ, phát huy sức mạnh nội lực, kết hợp hài hòa giữa sản xuất quốc phòng và kinh tế. Nhà máy khẳng định được vị thế, tiếp tục nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trước mọi khó khăn, thách thức.
Nhà máy đã sản xuất, nghiệm thu và bàn giao cho các đơn vị hơn 20 loại sản phẩm; trọng tâm là sản xuất chi tiết vũ khí phòng không tầm thấp, một số loại vũ khí mới như: súng và đạn cối triệt âm, trang bị bảo vệ người lính (áo giáp và mũ chống đạn); đạn chống giáp phản ứng nổ, tổ hợp đạn - ống phóng chống tăng chống giáp phản ứng nổ… Đồng thời, Nhà máy chủ động phối hợp với các cơ quan, đơn vị trong Quân đội nghiên cứu, sản xuất 32 chủng loại sản phẩm quốc phòng nhóm II như: mô hình mìn, lựu đạn các loại; súng hoán cải, mô hình súng và đạn B41CB, hộp sắt, nhà bạt, đạn mồi bẫy... Điều đáng nói, ngoài sản xuất các sản phẩm truyền thống, Nhà máy đã triển khai đồng bộ, hiệu quả các giải pháp về nâng cao năng lực nghiên cứu thiết kế, chế tạo vũ khí mới, hiện đại. Từ năm 2020 đến nay, Nhà máy thực hiện hàng chục đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu khoa học các cấp, trong đó một số sản phẩm xuất phát từ các đề tài, nhiệm vụ KHCN đưa vào sản xuất loạt (súng cối triệt âm, đạn cối triệt âm, áo giáp, mũ chống đạn…); nghiên cứu chế tạo gần 60 thiết bị mới bổ sung cho các dây chuyền sản xuất, phát huy 618 sáng kiến cải tiến kỹ thuật, làm lợi 5,5 tỷ đồng.
Xác định bước đi vững chắc qua việc kết hợp chặt chẽ giữa quốc phòng với kinh tế - kinh tế với quốc phòng, những năm qua, nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh của Z117 có bước phát triển mang tính đột phá. Không chỉ giữ vững quan hệ với các đối tác khách hàng truyền thống, tích cực quảng bá, tiêu thụ hàng nội địa, Nhà máy còn đẩy mạnh tìm kiếm thị trường mới, đặc biệt là thị trường xuất khẩu (với các mặt hang như: giá, giường, khung tranh, xe kéo, hộp đồ AM, phôi nhôm...). Trong 5 năm qua, tổng doanh thu kinh tế tăng 78,3% so với giai đoạn 2015-2020 (tăng bình quân 11,2%/năm), chiếm 58,1% tổng doanh thu của Nhà máy, riêng giá trị xuất khẩu tăng 47,8% so với giai đoạn 2015-2020.
Điểm nhấn nổi bật là Z117 đã triển khai triển khai quyết liệt, khả thi các chương trình, dự án đầu tư, đột phá trong quy hoạch, mở rộng sản xuất, đổi mới dây chuyền công nghệ, nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh. Theo đó, Nhà máy tập trung mở rộng, sắp xếp dây chuyền sản xuất theo hướng tinh gọn, hiện đại; chú trọng đầu tư chiều sâu, áp dụng khoa học kỹ thuật mới vào sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm quốc phòng và kinh tế. Một số dự án hoàn thành đưa vào khai thác sử dụng hiệu quả như: Dự án "Di dời, xây dựng mở rộng khu sản xuất quốc phòng"; "Mua sắm thiết bị nâng cao năng lực sản xuất mũ chống đạn"; "Đầu tư mua sắm thiết bị dây chuyền hàn tự động"; "Đầu tư mua sắm thiết bị tăng năng lực sản xuất quốc phòng và kinh tế"; dự án đầu tư dây chuyền nấu nhôm… Nhà máy cũng đã tập trung xây dựng và từng bước hoàn thiện quy hoạch các khu sản xuất quốc phòng và kinh tế lưỡng dụng, phù hợp với quy mô quản lý theo hướng hiện đại.
Công nhân Xí nghiệp Huân huy chương 3.17 sản xuất sản phẩm áo giáp chống đạn bộ binh. Ảnh: TUẤN MINH
Nhờ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, Z117 đã tạo bước đột phá về tăng trưởng trong 5 năm gần đây. Kết quả sản xuất, kinh doanh cả nhiệm kỳ đã vượt cao so với chỉ tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Nhà máy nhiệm kỳ 2020-2025 đề ra (tổng doanh thu tăng 83,8%, tăng bình quân 21,9%/năm, năm cuối nhiệm kỳ tăng 2,2 lần so với năm đầu nhiệm kỳ; tổng lợi nhuận tăng 138%, tăng bình quân 37,2%/năm; thu nhập bình quân tăng 22,5%/năm, tăng gần 2 lần so với nhiệm kỳ 2015-2020). Xây dựng Nhà máy vững mạnh toàn diện "Mẫu mực, tiêu biểu", nền nếp chính quy, chấp hành kỷ luật và các mặt công tác an toàn, kỹ thuật, hậu cần, đời sống... có nhiều đổi mới. Hoạt động CTĐ, CTCT được triển khai toàn diện, hiệu quả. Đảng bộ Nhà máy luôn vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức, đạo đức và cán bộ; cán bộ, đảng viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, trách nhiệm cao, sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Nhà máy có bước phát triển toàn diện, năng lực, vị thế ngày càng được khẳng định, tạo cơ sở vững chắc để phát triển trong những năm tới.
Có thể nói, kết quả đạt được trong hành trình 70 năm cống hiến của Nhà máy Z117 đã khẳng định truyền thống "Tự lực, tự cường khắc phục khó khăn - Chủ động sáng tạo - Vươn lên làm chủ kỹ thuật - Tin tưởng đoàn kết quyết tâm làm tròn nhiệm vụ". Danh hiệu Anh hùng Lao động năm 2005; danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 2014, hơn 20 huân, huy chương các loại và nhiều phần thưởng cao quý khác được Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Bộ Quốc phòng, các bộ, ban, ngành và địa phương trao tặng đã ghi nhận truyền thống ấy. Đặc biệt, nhân dịp kỷ niệm 70 năm Ngày truyền thống, Nhà máy vinh dự được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất.
Trong giai đoạn mới, Quân đội tiếp tục được Đảng, Nhà nước quan tâm xây dựng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Tổng cục CNQP tiếp tục triển khai thực hiện các nghị quyết của Trung ương, Quân ủy Trung ương, nhất là Nghị quyết số 08-NQ/TW, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Luật CNQP, an ninh và động viên công nghiệp; các kết luận, đề án, chương trình, kế hoạch về xây dựng và phát triển CNQP đến năm 2030 và những năm tiếp theo… Quán triệt sâu sắc và triển khai thực hiện nghiêm túc Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần XIV, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Tổng cục lần thứ XI, trong 5 năm tới, mục tiêu chung được Z117 đề ra và quyết tâm thực hiện hiệu quả đó là: Phát huy tốt năng lực, đẩy mạnh sản xuất kinh tế và xuất khẩu; định hướng đầu tư trọng điểm, hiện đại hóa thiết bị, công nghệ; đẩy mạnh chuyển đổi số; tập trung nghiên cứu, thiết kế, chế tạo các sản phẩm vũ khí mới theo chương trình, đề án trọng điểm của Tổng cục và các sản phẩm có giá trị gia tăng; tiếp tục phấn đấu xây dựng Đảng bộ Nhà máy trong sạch, vững mạnh tiêu biểu; Nhà máy vững mạnh toàn diện "Mẫu mực, tiêu biểu", xây dựng Nhà máy hiện đại, lưỡng dụng và hội nhập, giữ vị trí then chốt trong ngàng CNQP. Để thực hiện mục tiêu trên, Nhà máy Z117 tập trung thực hiện tốt 3 khâu đột phá: Thứ nhất, nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động doanh nghiệp; tổ chức sắp xếp bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu quả. Thứ hai, phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo, đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số; tập trung nghiên cứu, thiết kế, chế tạo phát triển sản phẩm mới, tiên tiến, hiện đại. Thứ ba, đẩy mạnh sản xuất kinh tế, trọng tâm là xuất khẩu và tham gia xuất khẩu sản phẩm quốc phòng. Trong giai đoạn 2025-2030, Nhà máy phấn đấu mức tăng trưởng bình quân 10%/năm về giá trị doanh thu, thu nhập bình quân trên 5%/năm; đến năm 2030, tỷ trọng doanh thu kinh tế trên tổng doanh thu của Nhà máy vượt trên 70%.
Tròn 7 thập kỷ xây dựng và trưởng thành, đủ để khẳng định bản lĩnh, trí tuệ và sức sống bền bỉ của Nhà máy Z117. Mỗi bước phát triển của Z117 đều in đậm dấu ấn của tinh thần tự lực, tự cường và khát vọng cống hiến không ngừng nghỉ của các thế hệ cán bộ, công nhân viên, người lao động Nhà máy. Tin tưởng rằng, với nền tảng đã được xây dựng, với sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và Tổng cục CNQP, cùng tinh thần đoàn kết, sáng tạo và ý chí vươn lên, Nhà máy Z117 sẽ tiếp tục viết nên những trang sử mới, xứng đáng truyền thống đơn vị 2 lần Anh hùng.
Đại tá ĐẶNG HỒNG SƠN
Giám đốc Nhà máy Z117, Tổng cục Công nghiệp quốc phòng