"Nhận diện" UGV

SỰ XUẤT HIỆN CỦA UGV

Sau Chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1914-1918), Liên Xô phát triển Teletank - xe tăng điều khiển bằng sóng radio trang bị súng máy, bom và sử dụng trong chiến tranh Liên Xô - Phần Lan và chiến tranh Xô - Đức. Đức cũng chế tạo mìn di động Goliath, một thiết bị nhỏ gọn được điều khiển bằng dây cáp để trượt dưới gầm xe tăng địch và phát nổ. Thập niên 1960, chứng kiến robot Shakey tích hợp trí tuệ nhân tạo, có khả năng tự điều hướng và phân tích môi trường, đặt nền móng cho robot tự hành trên cạn. Cuộc đua vào không gian cũng được đánh dấu bằng những phương tiện không người lái, từ vệ tinh nhân tạo đầu tiên Sputnik 1 (1957) của Liên Xô, vệ tinh gián điệp Corona của Mỹ, đến xe tự hành Lunokhod (1969) khám phá Mặt Trăng. Bước sang thế kỷ XXI, phương tiện không người lái được phân loại theo 5 môi trường hoạt động chính: trên không (UAV), trên mặt đất (UGV), trên mặt nước (USV), dưới mặt nước (UUV) và ngoài không gian vũ trụ. Hiện UGV đang được triển khai rộng rãi và hướng đến các hệ thống tự chủ hơn, thông minh hơn, thay vì chỉ là những công cụ hỗ trợ. Trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là các mô hình học sâu, cho phép UGV xử lý dữ liệu và ra quyết định tức thì, thích ứng với môi trường tác chiến và phối hợp theo đội hình bầy đàn với độ chính xác cao. Công nghệ truyền thông thế hệ mới như 5G/6G cho phép UGV chia sẻ dữ liệu gần như không có độ trễ. Nổi bật là một số loại UGV sau:

UGV Soratnik của Nga: Do Tập đoàn Kalashnikov nghiên cứu, phát triển, được thiết kế để trinh sát, hỗ trợ hỏa lực cho bộ binh, tuần tra, bảo vệ các khu vực và cơ sở quan trọng, rà phá bom mìn và dọn chướng ngại vật. Soratnik có thiết kế giống xe tăng bánh xích với tháp pháo nhỏ gọn ở giữa, trọng lượng khoảng 7 tấn, vận tốc hành trình tối đa 40km/h, phạm vi hoạt động lên tới 400km, di chuyển được qua các địa hình phức tạp, không gian tác chiến nhỏ gọn; được trang bị súng máy 7,62mm và 14,5mm, súng phóng lựu tự động AG-17A 30mm và 40mm, tên lửa chống tăng ATGM… Ngoài ra, còn được lắp đặt hệ thống chỉ huy và kiểm soát, hệ thống thông tin liên lạc bảo mật cao, hệ thống ổn định vũ khí bằng con quay hồi chuyển và các thiết bị cảm biến hiện đại. Đáng chú ý, Soratnik có thể hoạt động kết hợp với các phương tiện chiến đấu không người lái khác, bao gồm UAV Zala Aero.

UGV Soratnik do Tập đoàn Kalashnikov (Nga) nghiên cứu, phát triển.    Ảnh: Internet

UGV Aslan của Thổ Nhĩ Kỳ: Đây là UGV hạng trung do Tập đoàn ASELSAN phát triển; có khả năng thực hiện các nhiệm vụ như trinh sát, giám sát, nhận dạng mục tiêu và tấn công nhờ được trang bị hệ thống vũ khí Sarp-L. Một trong những tính năng nổi bật của UGV Aslan là phạm vi liên lạc không dây lên tới 800m và được điều khiển thông qua mạng GSM. UGV Aslan được trang bị hệ thống vũ khí điều khiển từ xa SARP-L, thiết bị tạo âm thanh tầm xa AVAZ và hệ thống tên lửa mini dẫn đường bằng laser của Roketsan. Hệ thống SARP-L được thiết kế để chống lại các mối đe dọa trên không và trên bộ đối với các phương tiện mặt đất chiến thuật, chống lại các mối đe dọa phi đối xứng tại các mục tiêu cố định. Tùy theo yêu cầu sử dụng, hệ thống có thể gắn súng máy 7,62mm hoặc 5,56mm. SARP-L cung cấp khả năng giám sát ngày/đêm, giúp nâng cao nhận thức tình huống chiến trường và đảm bảo an toàn cho kíp chiến đấu; theo dõi và tự động lấy phần tử bắn và khóa mục tiêu, từ đó có thể tấn công các mục tiêu cố định cũng như mục tiêu di động.

UGV Arion-SMET của Hàn Quốc.    Ảnh: Internet

UGV Arion-SMET của Hàn Quốc: Do Tập đoàn quốc phòng Hanwha Defense phát triển; có chức năng hỗ trợ các hoạt động của lực lượng bộ binh như vận chuyển đạn dược và vũ khí, sơ tán người bị thương, trinh sát và giám sát, hỗ trợ hỏa lực. Arion-SMET có trọng lượng 2 tấn và chạy bằng điện nên tính cơ động cao; vận tốc tối đa 43km/h trên địa hình bằng phẳng và 34km/h trên địa hình hiểm trở, có thể chạy quãng đường 100km khi được sạc đầy và có tải trọng tối đa 550kg. Arion-SMET được thiết kế theo hướng module để phù hợp với các nhiệm vụ tác chiến khác nhau; được trang bị một trạm vũ khí điều khiển từ xa (RCWS) có thể phát hiện và theo dõi lực lượng đối phương, khoanh vùng và bắn chế áp nguồn hỏa lực. Đồng thời, tích hợp thiết bị kết nối để theo dõi mục tiêu, tự điều hướng trong trường hợp mất liên lạc và điều hướng địa hình tự động.

UGV Lyut của Ukraine: Phương tiện robot tiên tiến này được trang bị súng máy PKT cỡ nòng 7,62mm và được thiết kế đặc biệt cho các hoạt động quân sự phức tạp. Lyut được đặt trên khung gầm có hệ dẫn động 4 bánh, tối ưu hóa cho các nhiệm vụ quân sự chuyên sâu, hoạt động như một tháp pháo di động, có khả năng thực hiện các hoạt động nghi binh và xác định mục tiêu, nâng cao lợi thế trên chiến trường. Lyut đạt phạm vi liên lạc theo tầm nhìn lên tới 2km và giảm xuống khoảng 700m trong môi trường có vật cản. Súng máy được trang bị camera mang lại tầm bắn chính xác lên tới 800m. Khi được tích hợp hệ thống tác chiến điện tử Bukovel, Lyut có thể hoạt động hiệu quả trong bán kính 700m. Lyut có trọng tâm thấp và hệ thống vũ khí có khả năng mang theo 550 viên đạn.

Hiện UGV đang được triển khai rộng rãi và hướng đến các hệ thống tự chủ hơn, thông minh hơn. Trí tuệ nhân tạo và các mô hình học sâu cho phép UGV xử lý dữ liệu và ra quyết định tức thì, thích ứng với môi trường tác chiến và phối hợp theo đội hình bầy đàn với độ chính xác cao.

UGV ATLAS của Australia: Có cấu hình 8x8 mới, có hệ thống tự hành trung tâm giúp điều khiển xe tránh chướng ngại vật, thiết lập lộ trình và đưa ra quyết định chiến thuật, hỗ trợ đắc lực cho các phương tiện có người lái như xe chiến đấu bộ binh và xe tăng chiến đấu chủ lực. Về vũ khí, ATLAS được trang bị tháp pháo tự động cỡ trung VANTAGE ATS, thiết kế cho các nền tảng không người lái. "Bộ não" của ATLAS có khả năng thực hiện các hành vi tự động đa dạng như chấp nhận sự điều khiển theo thời gian thực của con người, tự động bám lộ trình, tạo lộ trình di chuyển để tránh chướng ngại vật và điều hướng trong môi trường phức tạp. Một bộ cảm biến tiên tiến được tích hợp với hệ thống tự động cho phép phương tiện tự nhận thức tình huống, nhờ đó có thể xác định, phân loại và nắm tình hình môi trường phức tạp theo thời gian thực và đưa ra các phương án xử trí tối ưu.

XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN

Thứ nhất, sản xuất UGV giá rẻ, quy mô lớn.

Quá trình toàn cầu hóa đã tạo ra một "không gian công nghệ phẳng" với tốc độ chóng mặt, đặc biệt là sự phát triển mạnh của các công nghệ chủ chốt trong Cách mạng 4.0, như AI, vật liệu mới… cho phép nhiều nước sản xuất hàng loạt UGV giá rẻ. Nếu như trước đây, các nước sản xuất vũ khí theo kiểu "đơn lẻ, to và tinh vi" thì tương lai sẽ chuyển sang "nhiều, nhỏ và thông minh". Giới quân sự cho rằng, việc thu nhỏ các hệ thống robot cho phép triển khai nhanh chóng một lượng lớn hệ thống khí tài - áp đảo hệ thống phòng ngự của đối phương, cho phép sử dụng cách thức tấn công kiểu bầy đàn, làm gia tăng khả năng phối hợp hỏa lực và phối hợp điều hành tác chiến trên chiến trường.

UGV Aslan do Tập đoàn ASELSAN (Thổ Nhĩ Kỳ) chế tạo.    Ảnh: Internet

Thứ hai, chế tạo UGV theo kiểu module và tự hành hóa những hệ thống vũ khí đã có.

Để tiết kiệm chi phí và thời gian bảo dưỡng, bảo trì, UGV được thiết kế theo dạng module, cho phép dễ dàng thay thế các bộ phận bị hư hỏng. Bên cạnh đó, có thể tận dụng để tiến hành hoán cải, tự hành hóa những vũ khí giảm khả năng chiến đấu. Với khoản chi phí rất thấp, những phương tiện trên có thể được biến đổi để trở thành một robot tự hành thông qua sử dụng "các gói công nghệ robot tùy chỉnh". Nhiều nước đã chuyển đổi các phương tiện xây dựng trở thành những chiếc xe gỡ mìn điều khiển từ xa và xe ủi có khả năng khắc phục thiết bị nổ tự tạo...

Thứ ba, sản xuất UGV tùy nhiệm, kết hợp chặt chẽ với vai trò của con người.

Thực tế tác chiến cho thấy, những hệ thống tự hành có thể hoạt động vượt trội so với con người trong các nhiệm vụ hẹp, nhưng nếu bị đẩy ra khỏi các thang đo đã được lập trình sẵn, chúng sẽ thất bại. Trong khi đó, trí tuệ con người lại hết sức linh hoạt, có khả năng ứng phó với những thay đổi bất ngờ trong môi trường hay điều kiện tác chiến. Do đó, những UGV có hệ thống ưu việt nhất trong tương lai sẽ không chỉ thuần máy móc hoặc thuần con người, mà chính là sự kết hợp giữa trí tuệ con người và máy móc.

Dưới tác động của cuộc Cách mạng 4.0 cùng với những diễn biến địa chính trị thế giới, các phương tiện không người lái mặt đất nói riêng và các phương tiện không người lái nói chung đang phát triển rất nhanh và đóng vai trò then chốt trong các hoạt động tác chiến. Điều này kéo theo sự thay đổi lớn về phương thức tiếp cận trong nghiên cứu chế tạo vũ khí, trang bị của ngành Công nghiệp quốc phòng các nước trên thế giới nhằm thích ứng và theo kịp xu hướng mới.

HẢI PHONG