Xu hướng phát triển xe tăng chiến đấu chủ lực

TĂNG CƯỜNG SỨC MẠNH HỎA LỰC

Hoàn thiện hệ thống pháo: Các loại MBT hiện có trong trang bị của quân đội các nước trên thế giới đều sử dụng pháo cỡ nòng 90mm, 105mm, 120mm (M60, M1, M1A1/A2 Abrams của Mỹ), 100mm, 115mm, 125mm (T-5/55, T-62, T-64/72/80/90 và Armata của Nga; MBT Type99 và MBT-3000 của Trung Quốc). Xe tăng sử dụng các pháo 120/125mm hoàn toàn có thể tiêu diệt mục tiêu bọc thép dày trên 500mm. Xu hướng phổ biến hiện nay là tăng chiều dài nòng pháo để tăng thể tích nòng. Theo đó, qua các thế hệ xe tăng, tỷ lệ chiều dài nòng pháo so với đường kính nòng pháo không ngừng được tăng lên. Xe tăng có tỷ lệ chiều dài so với đường kính nòng lớn nhất là 55 lần. Năm 2015, Trung Quốc đã phát triển loại xe tăng bố trí pháo 125mm mới, chiều dài gấp 60 lần cỡ nòng pháo, tương đương 7,5m. Bên cạnh đó, xe tăng các pháo nòng trơn có ưu thế lớn khi đạt được đột phá về kỹ thuật bắn đạn xuyên giáp thoát vỏ ổn định bằng cánh đuôi. Quân đội các nước Anh, Mỹ, Nga, Trung Quốc, Hàn Quốc… hầu hết đều có xu hướng chuyển từ pháo rãnh xoắn sang pháo nòng trơn.

Cải tiến, phát triển đạn pháo: Hiện nay, quân đội các nước tập trung cải tiến, nâng cấp các loại đạn pháo trên xe tăng hiện có; phát triển các loại đạn trên xe tăng thế hệ mới, có khả năng tự tìm kiếm mục tiêu, đa dạng hóa chiến thuật và tầm bắn thông qua ứng dụng các kỹ thuật điều khiển mới như laser hồng ngoại, dẫn đường bằng quán tính hoặc tích hợp laser và hồng ngoại, quán tính và vệ tinh; sử dụng các loại vật liệu tổng hợp, đặc biệt để làm lõi của đầu đạn xuyên, như hợp kim von-fram có độ cứng cao, kể cả bằng uranium.

Theo xu hướng này, Lục quân Mỹ phát triển đạn pháo trên xe tăng đa năng XM1147. Đây là loại đạn xuyên động năng với lõi xuyên làm từ von-fram, được lắp ngòi nổ với 4 chế độ khác nhau, cho phép pháo thủ lựa chọn chế độ tối ưu để tiêu diệt xe tăng, xe bọc thép, bộ binh… của đối phương ở cự ly xa 2km. Tập đoàn IMI của Israel giới thiệu 2 loại đạn xe tăng mới, gồm đạn đa năng M710 (sử dụng ngòi nổ điện tử 3 chế độ, nổ chậm, nổ xuyên giáp và nổ trong mục tiêu) và đạn MK-2 (sử dụng thanh xuyên làm bằng von-fram, tốc độ cao, động năng xuyên giáp lớn). Pháp phát triển thành công loại đạn có điều khiển 120mm Polynege để bắn từ xe tăng có pháo nòng trơn 120mm; trọng lượng 28kg, đầu đạn trọng lượng 20kg, vận tốc đầu nòng từ 600-700m/giây, sử dụng đầu đạn nổ, tầm bắn tối đa 8km. Nga phát triển đạn xe tăng nổ phá mảnh và xuyên có hiệu năng cực mạnh cho dòng xe tăng Armata. Ngoài ra, các nước còn đầu tư cải tiến, phát triển các loại đạn của xe tăng công nghệ mới, như: đạn xuyên ổn định bằng cánh đuôi; đạn cát-xét để sát thương sinh lực, phá hủy mục tiêu kiên cố; đạn động năng siêu tốc; đạn xuyên giáp chủ động; đạn động năng phá giáp lắp ngòi nổ hẹn giờ lập trình điện tử…

Cải tiến, phát triển tên lửa: Tên lửa bắn từ xe tăng có khả năng đa dạng hóa chiến thuật, tăng năng lực tấn công các mục tiêu tầm thấp và mục tiêu không bọc thép. Hiện nay, tên lửa được bố trí trên xe tăng là trang bị phối kèm tiêu chuẩn cho các loại MBT của Nga, có thể kết hợp với các loại xe tăng và hệ thống điều khiển hỏa lực hiện có. Nổi bật là tên lửa 9M119 được dẫn bằng laser; có thể được cất giữ và nạp đạn theo phương thức của các loại đạn pháo thông thường, giúp tiết kiệm không gian trên xe và tăng cường độ tin cậy. Lục quân Mỹ trang bị tên lửa XM1111 trên xe tăng, sử dụng phương thức dẫn đường bằng laser bán chủ động và điều khiển bằng sóng mm, giúp tăng tính đa dạng chiến thuật của tên lửa, với tầm bắn tối đa 12km, có thể tiến công các mục tiêu sau chướng ngại vật. Ngoài ra, XM1111 còn có thể sử dụng đầu đạn xuyên động năng, động cơ phản lực, có thể kích hoạt ở giai đoạn cuối để tăng tốc độ tới mục tiêu. Tên lửa được bố trí trên xe tăng Lahat của Israel, tầm bắn tối đa 8km, được sử dụng cho các loại đạn pháo nòng trơn 105mm và 120mm; sử dụng đầu đạn dạng ống và hệ thống dẫn đường laser bán chủ động để tiêu diệt các mục tiêu bọc thép…

Xe tăng Abrams M1A2 của Quân đội Mỹ được tăng cường sức mạnh hỏa lực.    Ảnh: Internet

Trang bị hệ thống điều khiển hỏa lực (FCS): Thành phần gồm khối bắt bám mục tiêu là các censor, radar có khả năng quay theo các mục tiêu để xác định hệ tọa độ bám mục tiêu; bộ xử lý dữ liệu vị trí mục tiêu được kết nối và bắt bám mục tiêu; khối điều khiển séc-vô được kết nối với bộ xử lý dữ liệu vị trí mục tiêu để chỉnh hướng khối bám mục tiêu tương ứng với sai số góc mà bộ xử lý dữ liệu đã xác định; thiết bị định hướng chuẩn và xác định hướng tức thời liên quan đến hướng tọa độ do xe xác định và máy tính điều khiển hỏa lực…

Xe tăng T-90S của Nga được trang bị FCS tích hợp 1A4GT, gồm: tổ hợp điều khiển hỏa lực 1A43 (máy đo xa laser 1G46 với kênh dẫn đường cho tên lửa, bộ ổn định 2E42-4, máy tính đường đạn 1V528 và censor đo tốc độ gió DVE-BS), kính ngắm ảnh nhiệt T01-K01 của pháo thủ, kính ngắm PNK-4S của trưởng xe. Xe tăng M1A2 Abrams của Mỹ được trang bị FCS, gồm: kính quan sát độ khuếch đại 10x và 3x; hệ thống hồng ngoại tầm hoạt động 4km; máy tính đường đạn… đảm bảo khả năng bắn chính xác tới 98%. Đến nay, các phiên bản mới nhất của Abrams được nâng cấp đạt trình độ công nghệ hiện đại, có thể sử dụng đến năm 2050, gồm thiết bị quan sát, thiết bị điều khiển, hiển thị được kết nối qua đường truyền dữ liệu số cùng với bản đồ kỹ thuật số, máy tính điện tử.

TĂNG CƯỜNG KHẢ NĂNG PHÒNG VỆ

Đây là nhiệm vụ được các quốc gia đặc biệt coi trọng nghiên cứu, phát triển, nhằm nâng cao khả năng phòng vệ cho xe tăng, bảo đảm tiêu diệt được mục tiêu và giảm xác suất thương vong khi vỏ giáp bị xuyên thủng. Theo đó, các nhà nghiên cứu đã lắp những tấm chắn chuyên dụng để bảo vệ thân xe như M1A2 SEP của Mỹ, Leclerc của Pháp, T72-BA và T-90A của Nga; sử dụng tấm giáp bảo vệ dưới sàn để nâng cao khả năng chống mìn, chống thiết bị nổ tự tạo; tăng cường vỏ giáp trên nóc xe và sử dụng lớp sơn phủ ngụy trang để giảm bớt khả năng tự bộc lộ trong dải hồng ngoại.

Xe tăng chiến đấu chủ lực T-14 Armata của Nga.    Ảnh: Internet

Để bảo vệ xe khỏi các loại đạn, tên lửa chống tăng, xe còn được trang bị hệ thống phòng vệ chủ động, hệ thống cáp quang điện tử, hệ thống phát hiện bức xạ laser. Hiện nay, các hệ thống bảo vệ chủ động như Afganit của Nga, Trophy của Israel có thời gian phản ứng là 300 micro giây, cho phép đánh chặn tên lửa bay với tốc độ 500m/giây từ cự ly phóng 400m và sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng tăng chủng loại đạn đánh chặn, khả năng phản ứng và giảm kích thước, trọng lượng… Việc ngăn chặn vỏ giáp bị xuyên thủng hiện nay được đảm bảo bằng việc bổ sung giáp phản ứng nổ (ERA) được lắp đặt trên nóc xe, hai bên sườn và bên ngoài thân xe, che phủ hơn 60% diện tích thân xe. Điều này cho phép tăng khả năng chống đạn nổ lõm lên đến 1,5 lần, tăng khả năng bảo vệ xe trước các loại đạn xuyên dưới cỡ tới 1,2 lần.

TĂNG CƯỜNG KHẢ NĂNG CƠ ĐỘNG

Nhằm tăng cường hiệu quả chiến đấu của xe tăng, các quốc gia đã phát triển và ứng dụng nhiều kỹ thuật động cơ mới cho xe tăng, tập trung theo hướng nâng cao công suất và momen quay. Đa số xe tăng hiện đại đều sử dụng động cơ diesel 4 kỳ có bộ tăng áp kiểu tua-bin khí, như Abrams của Mỹ, T-80 của Nga, Type 10 của Nhật Bản, K2 Black Panther của Hàn Quốc… Đồng thời, hoàn thiện hệ thống cáp treo nhằm nâng cao khả năng cơ động. Đa số xe tăng chủ lực hiện đại có hệ thống cáp treo xoắn độc lập, nhưng ở một số mẫu đã sử dụng hệ thống treo thủy khí, như xe tăng Arjun MK1/MK2 của Ấn Độ hoặc thủy khí có điều khiển như K2 Black Panther của Hàn Quốc, Type 10 của Nhật Bản. Trong tương lai, hệ thống treo thủy khí có điều khiển sẽ được sử dụng rộng rãi, nhằm nâng cao hiệu quả chiến đấu của xe tăng trên mọi địa hình.

NÂNG CAO KHẢ NĂNG THÔNG TIN, ĐIỀU KHIỂN VÀ CHỈ HUY

Hiện nay, đa số xe tăng thế hệ mới hoặc được cải tiến, nâng cấp và hiện đại hóa đều được trang bị các hệ thống thông tin, điều khiển, chỉ huy chiến đấu được liên kết hoặc tích hợp vào hệ thống chỉ huy, tự động hóa trên chiến trường, như Abrams M1A2 của Mỹ, Leclerc Tropic và Leclerc S21 của Pháp và đang được thử nghiệm trên Leopard Revolution, Leopard 2A7 của Đức. Hệ thống thông tin liên lạc, điều khiển chiến đấu trên xe được kết cấu trên cơ sở mạng lưới kỹ thuật số. Trưởng xe được trang bị thiết bị đầu cuối hiển thị tổng hợp, với các thông tin như lượng dầu, cơ số đạn còn lại, tiếp nhận thông tin chỉ huy, vị trí và tình hình đối phương.

Hệ thống phòng vệ chủ động Trophy trang bị trên xe tăng Merkava Mark 4 của Israel.     Ảnh: Internet

Theo các chuyên gia quân sự, trong tương lai gần, xe tăng vẫn là loại vũ khí, trang bị mạnh, cơ động và đa năng của các sư đoàn bộ binh cơ giới. Do vậy, các quốc gia tăng cường nghiên cứu, chế tạo và hiện đại hóa các loại xe tăng, nâng cao sức mạnh hỏa lực, tăng cường khả năng phòng vệ, khả năng cơ động và hệ thống thông tin, chỉ huy để duy trì sức mạnh quân sự và là "quả đấm thép" của lục quân các nước trên thế giới.

Đại tá ĐOÀN MẠNH HÙNG